Over mij

Mijn foto
De Brabant-Collectie is in 1837 in 's-Hertogenbosch opgericht door het Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant en wordt sinds 1986 beheerd door de bibliotheek van Tilburg University
Posts tonen met het label volksfeesten. Alle posts tonen
Posts tonen met het label volksfeesten. Alle posts tonen

woensdag 16 december 2020

Onnozele Kinderdag

Ieder jaar wordt op 28 december de Kindermoord van Bethlehem herdacht: de dag dat alle onnozele of onschuldige kinderen jonger dan 2 jaar door de soldaten van Herodes werden vermoord. Jozef werd in een droom door een engel gewaarschuwd. Samen met Maria en hun pasgeboren kindje vluchtte hij naar Egypte. Zodoende bleef Jezus (Koning der Joden) gespaard. De gedode jongetjes werden martelaren, omdat ze voor Christus waren gestorven.

In 2020 initieerde het Verbond Volkscultuur in de Lage landen (VVLL) het project bedelzingen. De Brabant-Collectie participeert hieraan. Het zal in 2022 resulteren in een publicatie. Wist u dat er bij het feest van Onnozele Kinderen ook door de kinderen langs de deuren werd gegaan en gezongen om een gift?

Net zoals Sint-Maarten (11 november) en Driekoningen (6 januari) is deze dag een kinderfeestdag geworden. Op 28 december mocht de jeugd, als volwassenen gekleed, de ‘baas’ in huis zijn. Zij bepaalden wat er gegeten werd en ook de leraar was in dienst van de kinderen. Van dit bedelfeest in Midden-Brabant is bekend dat de kinderen verkleed als volwassen (als vader of moeder, als frater of zuster) zingend van deur tot deur trokken met onder andere het liedje 'Koosje, Koosje' om geld en snoepgoed op te halen. Daarnaast werden er ook driekoningen- en nieuwjaarsliedjes gezongen.

Deze opname van de kinderen werd door de trotse vader Janus Berkers (fotograaf en prentbriefkaartenuitgever in Asten) gemaakt. Van deze prentbriefkaart bestaan twee drukken, die uitgegeven zijn door zowel Jos Nuss in Haarlem (handelsmerk met de tulp) als Emrik & Binger in Haarlem. 

Noord-Brabant.
Fotograaf en uitgever staan niet vermeld op prentbriefkaart,
maar toegeschreven aan: Uitg. Berkers Verbunt Asten N.Br., 
ca. 1917.*
(Brabant-Collectie, Tilburg University)

* Met dank aan Jan Spoorenberg voor deze achtergrondinformatie.

In de Brabant-Collectie bevindt zich ook nog een interieurfoto met biddende meisjes voor de kerststal. Hierop zijn de meisjes van het R.K. Weeshuis in de Keizerstraat in ’s-Hertogenbosch op het feest van de Onnozele Kinderen te zien. Onlangs kwam ons een bijdrage van Theo van Herwijnen in Kring-nieuws, jg. 24, nr. 4 (1998) onder ogen. Het betreft een persoonlijk verhaal. Zijn moeder staat op deze foto en herkende alle meisjes. Van links naar rechts: Truus Rensen, Corrie van Es, Joke Rensen, Annie Hogenberg, Annie van Cruijsen (zijn moeder, die van 1929 tot 1935 in het weeshuis verbleef), Betsie Noot, Rikie Noot en Jo Burg.
R.K. Persbureau Het Zuiden,
's-Hertogenbosch,1931.
(Brabant-Collectie, Tilburg University)

Helaas is de viering van Onnozele Kinderendag in Noord-Brabant in de vergetelheid geraakt. Alleen in Valkenswaard is deze traditie nog springlevend. Sinds 1988 strooien de jarigen op 28 december vanaf de toren van de Sint-Nicolaaskerk snoepgoed voor de kinderen. Met paraplu en/of valhelm ter bescherming gaan de kinderen het snoep opvangen. Enkelen houden zelfs de paraplu of helm omgekeerd om zoveel mogelijk buit te maken.

maandag 27 februari 2017

Vrouwke, 't is vastenaovond


Midden in het feestgedruis van carnaval, vandaag aandacht voor een boekje dat enkele tientallen jaren geleden verschenen is, te weten: Vrouwke, ’t is vastenaovond; De geschiedenis van vier eeuwen vastenavond en carnaval in Tilburg’. Het boek komt van de hand van Paul Spapens, schrijver en cultuuractivist. Hij geeft de geschiedenis weer van het carnavalsfeest in het streng katholieke Tilburg,dat hier een eigen verleden had en een bijzondere plaats innam tussen de andere Brabantse steden. Tot midden jaren zestig was het in Tilburg namelijk verboden openbaar carnaval te vieren. Ook mocht men niet gekostumeerd over straat gaan; de carnavalskleren zaten verstopt onder lange jassen. Alleen in de beslotenheid van de kroeg werd carnaval gevierd. In 1965 dwongen rebelse jongeren met een illegale optocht ook in Tilburg openbaar carnaval af. Een stichting werd opgericht en een prins benoemd: Tilburg kreeg weer, na het 100 jaar bestaande verbod, een openbaar carnaval.
In het boek komen ook typische carnavalsgebruiken zoals gansrijden, katknuppelen en rommelpotten aan bod. Verder is er aandacht voor de carnavalsviering in besloten kring en het openbare carnaval.
Meer boeken over carnaval kunt u vinden in de rubriek BRA G.

Zaterdag 11 februari j.l. zond het VPRO programma ‘Andere tijden’ een uitzending uit over dit onderwerp, getiteld ‘Illegale carnaval in Tilburg’. U kunt deze aflevering hier nog bekijken.

Vindplaats: BRA G SPAP 1996

donderdag 19 november 2015

(Feest)verlichting

De in het centrum aangebrachte verlichting voor de komende feestdagen vormt een aanleiding voor dit blog in het Jaar van het Licht: International Year of Light. Denk hierbij ook aan de verlichting tijdens volksfeesten, zoals te zien is op deze prentbriefkaart van Jan Bijnen. Hier zien we de versierde markt van Eindhoven (1904) ter gelegenheid van het koninklijk bezoek van H.M. Koningin Wilhelmina en Z.K.H. Hendrik der Nederlanden. Ook het lichtjesfeest van St. Maarten op 11 november, dat traditioneel gevierd wordt met een lampionnenoptocht, is een mooi voorbeeld van een dergelijk feest. Stedelijke feestverlichting met gloeilampen zien we op onderstaande prentbriefkaart van de Brugstraat in Breda tijdens de feestelijkheden rondom Breda, Oranjestad 1252-1952.
Prentbriefkaart: Breda, 1952
 Brugstraat versierd en verlicht ter gelegenheid van Breda Oranjestad 1252-1952
Vindplaats: pbk-B 83 / Oranjestad (6)
De Brabantse fotografen Martien Coppens (1908-1986) en Rees Diepen (1925-2012), waarvan de Brabant-Collectie de fotografische nalatenschap beheert, maakten vele fraaie foto's waarin licht en verlichting een grote rol spelen.

In onderstaande foto van Rees Diepen uit 1962 is licht in beeld gebracht op de kermis in Tilburg.
Op de kermis in Tilburg, 1962
 
© Rees Diepen  Brabant-Collectie I Tilburg University
Vindplaats: 9589
Hieronder ziet u de Lichtstad Eindhoven (of Lampegat in carnavalstijd).
Zicht op Stationsplein en 18 Septemberplein, 1968
 
 © Martien Coppens I Nederlands Fotomuseum Rotterdam
Vindplaats: Cop SE 24 
Van 7 tot 14 november was Eindhoven in de ban van het festival GLOW. De Lichtjesroute ter herinnering aan de bevrijding vond plaats van 18 september t/m 11 oktober. Vandaag is het weer raak. Op het 18 Septemberplein is om 19.00 uur het grootse lichtspektakel Turn on the Lights te bewonderen. In Eindhoven, net buiten Nuenen, ligt ook het innovatieve, 600 meter lange fietspad van Daan Roosegaarde met honderdduizenden 'glow-in-the-dark'-steentjes, die oplichten in het donker als op het beroemde werk De Sterrennacht van Vincent van Gogh. De opening van dit pad (november 2014) was de aftrap voor het landelijke Van Goghjaar 2015.

donderdag 27 februari 2014

De Metworstrennen in Boxmeer

In Boxmeer leeft nog een eeuwenoude carnavalstraditie, de Metworstrennen. De Metworstrennen zouden hun oorsprong hebben in oud-Germaanse riten in het begin van de vastentijd en zijn later deel uit gaan maken van de carnavalsviering.

Deze paardenrace die elk jaar circa 20.000 bezoekers trekt, wordt gehouden in het Vortums veld op de maandag voor vastenavond. De Metworstrennen dateren uit 1740. In 2015 viert de vereniging haar 275-jarig jubileum. Voorbereidingen voor dit feest zijn al in gang gezet. Het reglement uit het beginjaar stelt:
“Het doel der Vereeniging is, om een aloud gebruik - dat ingesteld werd door eene liefdadige dame, en dat beslaat in het wedrennen om eene metworst, de jaarlijksche belooning van eene edelmoedige daad, door Boxmeersche jongeren aan bovenbedoelde dame bewezen - in onze gemeente te handhaven en in eere te houden.”
"De erfpachtsom", Boxmeer, Moussault & Moussault 's-Bosch. Foto (ontwikkelgelatinezilverdruk) van R.K. Foto-Persbureau Het Zuiden, s-Hertogenbosch, Maastricht. Vindplaats: ML / 411.12 (4)
Met potlood staat op de achterzijde van deze foto geschreven: "De erfpachtsom", Boxmeer. Vastenavond-maandag te Boxmeer. De jonge boeren nemen op Vastenavond-maandag deel aan het "metworst-snijden", de winnaar toont de "erfpachtsom" in den vorm van metworst en brood. Een zilveren metworst is tevens als wisselprijs aan het metworst snijden verbonden.

Het verhaal gaat dat een Freule Aleida tijdens haar rijtoer met haar koets van de weg raakte. Boxmeerse jongens schoten haar met hun paarden te hulp. Als dank werden ze beloond. De freule belastte een hoeve in Vortum Mullem (de ‘Belaste Hoeve’) met een jaarlijkse schenking (erfpachtsom) die bestond uit een zeven ellen lange metworst, een wegge en een brood, twee vaten bier en een halve varkenskop. Om te bepalen wie de schenking in ontvangst mocht nemen, ontstond de paardenrace. Alleen jonge vrijgezellen uit Boxmeer die lid zijn van de 'Instelling der Tijdelijck Jonggesellen van Boxmeer' maken kans om de 'Koning van de Metworst' te worden. De schenking en het zilveren koningsschild zijn goed te zien op deze lithografie.  Na het ophalen van de schenking gaat de koning onder begeleiding van de andere ruiters en de ‘gekkenkar’ terug naar Boxmeer voor de kroning.
Jan Strube. Metworst-Koning Boxmeer. 1935. Lithografie. Vindplaats: ML / 411.12 (3)
Gesteld wordt dat de carnavalsoptochten in Nederland hun oorsprong vinden bij de vastenavond optocht van De Metworst in Boxmeer in 1854. Verschillende bronnen betwisten dit. 

Na de paardenrennen en het feestgedruis volgt steevast de vastenperiode met in Boxmeer bijvoorbeeld een biecht ter vergeving van de zonden in de kapel van Jan Nepomuk op ’t Zand.

woensdag 30 oktober 2013

Vastenavond / Carnaval, sociaal kapitaal van Brabant

Onder deze titel organiseert de Brabantse Carnavals Federatie samen met de Provincie Noord-Brabant en het Erasmusfestival op 9 november a.s. in het Provinciehuis in Den Bosch een symposium waarbij wetenschappers, performers en carnavalvierders dit volksfeest tegen het licht houden. Niet per toeval net voor de officiële aanvang van het carnavalsseizoen op 11 november om 11.11 uur.

Bossche Carnaval. Herman Moerkerk
Vindplaats: ML / 411.12 (76)
Vanuit Tilburg University geeft prof. dr. ir. Hans Mommaas, hoogleraar vrijetijdswetenschappen en directeur TELOS, zijn visie op carnaval. Prof. dr. Jos Swanenburg zal de paneldiscussie leiden. Voor alle sprekers en het volledige programma kijk op Erasmusfestival Brabant 2013. Alle tijden van het programma zijn deelbaar door 11. De toegang is gratis, wel dient u zich vooraf aan te melden.

Wilt u zich inlezen in het thema carnaval door de tijd heen? Kom langs bij de Brabant-Collectie en bekijk de boeken over dit feest in de rubriek BRA G (Mentaliteit, cultuur, volkskunde). Voor artikelen over dit thema zoekt u in de Brabant-Databank. En bekijk dan ook eens de vele carnavalsfoto's en -films in de Film- en Fotobank Noord-Brabant. 


vrijdag 19 juli 2013

Tilburgse Kermis vandaag van start

Reuzenrad: avondopname
Eindhoven, ca. 1958 © Martien Coppens / NFM
Vanavond om 19.00 uur is het weer zover: dan opent wethouder Joost Möller de Tilburgse Kermis. Tien dagen lang kan iedereen genieten van deze grootste kermis van de Benelux. Over een lengte van 3 kilometer staan ruim 230 attracties opgesteld, verspreid over de binnenstad. Naast spektakel is er ruimte voor de nostalgische kermis. Traditiegetrouw is de Roze Maandag, dit jaar op 22 juli, een grote publiekstrekker.

De Brabant-Collectie beheert een aantal kermisfoto's. Rees Diepen fotografeerde in de jaren '60 vooral ouderen en kinderen tijdens het Tilburgse volksvermaak. Martien Coppens schoot zijn foto's in Eindhoven. Een selectie van 10 van deze foto's is door ons in bruikleen gegeven aan het BKKC voor de expositie 'Chop chop chop... altijd prijs!' (zie nieuwsbrief Brabant-Collectie 26 juni jl.). Naast het werk van Diepen en Coppens leveren hedendaagse kunstenaars als Coen van Rooij, Paul Bogaers en Peter Hofland hun bijdrage. Opzet van de expositie is de wereld van de kermis en de kunst met elkaar te verbinden.


Onderstaande foto's geven een impressie van de expositie die nog tot 18 augustus te zien is bij het BKKC, Spoorlaan 21 i-k te Tilburg.

© Paul Bogaers
© Paul Bogaers

donderdag 6 oktober 2011

Verslag mini-symposium 'Jij en wij: Feest u mee?'

Donderdagmiddag 29 september jl. vierde de Brabant-Collectie dat zij 25 jaar gehuisvest is bij Tilburg University.
Het symposium had als onderwerp publieksparticipatie. Doel was met liefhebbers en beheerders van (Brabants) historisch fotomateriaal in gesprek te raken. Centraal hierbij stond de vraag hoe we de grote hoeveelheid foto's, die de Brabant-Collectie maar ook anderen beheren, kunnen beschrijven en via het internet toegankelijk maken. Het inhoudelijke thema was volksfeesten.

Vanaf 13.30 stroomden de gasten binnen. De zaal in de Black Box was op deze zonovergoten dag volledig gevuld met zo'n 80 mensen. Om 14.00 opende Jos Kuijlen, bibliothecaris van de Brabant-Collectie, het mini-symposium. Helaas was dagvoorzitter Polle de Maagt wegens privé-omstandigheden verhinderd en nam Jos Kuijlen de honneurs waar. Jos vertelde in het kort over de ontstaansgeschiedenis van de Brabant-Collectie en gaf vervolgens een toelichting op het programma. Fotografie is hot! De Brabant-Collectie heeft een groot aantal fotocollecties onder haar hoede, maar de vraag is hoe wij als kleine club medewerkers daarmee omgaan. Zou je gebruikers in kunnen schakelen bij het beschrijven van de foto's? En zo ja, hoe doen we dat, en met wie? Hoe communiceren we met deze mensen? Zijn er technische oplossingen die ons kunnen helpen? Deze en meer vragen kwamen tijdens het mini-symposium aan bod.

Sjoerd Siebinga, historisch linguïst en directeur van Delving BV, sprak over nieuwe initiatieven om gebruikers te helpen informatie te contextualiseren. Hierbij poneerde hij enkele randvoorwaarden, zoals het centraal stellen van de gebruiker; hij/zij moet zijn/haar visie kunnen toevoegen aan objecten en dit moet ook gewaardeerd worden. Erfgoedbeheerders moeten zich verder het belang van visualisatie realiseren: gebruik een kaart of een tijdlijn op je site om informatie te herorganiseren. Dialoog is belangrijker dan het eindresultaat, aldus Siebinga. De "Waarom-knop" die uitnodigt tot discussie ontbreekt in zijn ogen vaak op een site. Met een betoog voor het gebruik van open source software sloot hij zijn verhaal af.
Klik hier om zijn presentatie te zien.

De volgende spreker was Arthur Turksma, creatief directeur bij triptic en mede-ontwikkelaar van het platform Oneindig Noord-Holland. Via verschillende verschijningsvormen (website, tv-serie, dvd) wordt in de vorm van verhalen, waar iedereen aan kan bijdragen, een beeld van Noord-Holland geschetst. Het platform bestaat inmiddels 8 maanden en omvat momenteel zo'n 1.500 verhalen. Tot slot had Turksma als aanbeveling voor de Brabant-Collectie: "keep your eyes on the stars and your feet on the ground." In concreto: ga samenwerken met andere partijen (zeker niet alleen erfgoedinstellingen), denk "out-of-the-box" en kom in de publiciteit!

Na de pauze vertelde Luud de Brouwer, hoofd Archief bij Regionaal Archief Tilburg, over drie van hun projecten waarbij publieksparticipatie centraal stond. Het project 'Geboren in 1809' werd in 2009 opgezet ter gelegenheid van 200 jaar stadsrechten in Tilburg. In totaal hebben 60 zeer enthousiaste vrijwilligers dit project mede mogelijk gemaakt. De begeleiding van de vrijwilligers kostte meer tijd dan voorzien was, maar het leverde daarnaast ook meer op dan men aanvankelijk gedacht had. Het tweede project betrof de Charterbank. Hierbij werkte men samen met 20 ervaren vrijwilligers. 'Kermisplaatjes voor later' is het derde project. Centraal stond de vraag: hoe houden we onze collectie up-to-date nu de analoge fotografie niet meer bestaat. Een oplossing zag het Tilburgse archief door niet af te wachten, maar te vragen naar foto's. Mensen werd gevraagd hun foto('s) van de kermis op Flickr te zetten. Op moment van spreken zijn er 372 foto's geplaatst, voornamelijk van hoge kwaliteit. Aan de andere kant is de informatieve waarde vaak minder en het specifiek Tilburgse element soms moeilijker te herkennen. In oktober gaat het RAT beslissen welke foto's opgenomen worden in hun collectie. Luud de Brouwer sloot af met de woorden: laat los en probeer niet alles zelf meer te doen - experimenteer - laat de techniek niet overheersen, het gaat om de mensen - alles wat je aandacht geeft groeit!
Klik hier voor de gehele presentatie van Luud de Brouwer.

Het symposium werd afgerond met een paneldiscussie. Door ziekte waren er vier panelleden, te weten de drie gastsprekers en Carine van Vugt, documentairemaker bij Lumineus en Stichting Verhalis. Met behulp van stemkastjes kon het publiek haar mening geven over vier stellingen die ieder door een panellid geponeerd werden. Zo onderschreef een ruime meerderheid de stelling van Luud de Brouwer dat publieksparticipatie tweerichtingverkeer is. De tweede stelling kwam van Arthur Turksma en gaf op voorhand al aanleiding tot discussie: "Henk en Ingrid zijn niet geïnteresseerd in erfgoed. Erfgoedinstellingen richten zich niet op Henk en Ingrid". Het resultaat was dan ook een brede spreiding, variërend van eens tot oneens. De stelling van Sjoerd Siebinga - "Laat je eigen platform los" - onderschreef het merendeel van het publiek. De stelling van Carine van Vugt - "Zonder verleden geen identiteit" - werd ook grotendeels onderschreven. Tussen de stellingen door gaven drie gasten toelichtingen op foto's. Joep Coppens, zoon van fotograaf Martien Coppens, vertelde over foto's van zijn vader. Tony Vaessen sprak over foto's van Jan Bijnen, Frans Kense over foto's uit zijn jeugdjaren.

Om 17.00 werd de feestmiddag afgesloten met een borrel en kon terug gekeken worden op een succesvol symposium.

Een uitgebreid fotoverslag van deze middag vindt u op onze Flickr-pagina.

donderdag 8 september 2011

Mini-symposium 'Jij en wij: Feest u mee?'

Kom ook naar het mini-symposium 'Jij en wij: Feest u mee?' op donderdagmiddag 29 september 2011. De Brabant-Collectie is 25 jaar verbonden aan de Universiteit van Tilburg. Reden genoeg voor een feestelijke bijeenkomst waarvoor wij alle belangstellenden van harte uitnodigen.

Tijdens het mini-symposium met als onderwerp publieksparticipatie willen we met liefhebbers en beheerders van (Brabants) historisch fotomateriaal in gesprek raken. Centraal hierbij staat de vraag hoe we de grote hoeveelheid foto’s, die de Brabant-Collectie en anderen beheren, kunnen beschrijven en via het internet toegankelijk maken. Het inhoudelijk thema is volksfeesten. Denk aan: carnaval, kermis, bevrijdingsfeesten, gildefeesten, optochten en processies

Uitsnede van ‘Carnaval 3-4-5 mrt ’57 in Den Bosch’. 
Foto: Het Zuiden, ’s-Hertogenbosch. Vindplaats: ML 411.12 (7)
Er staan een aantal inspirerende sprekers op het programma. Sjoerd Siebinga van Delving B.V. in Den Haag zal het spits afbijten. Gevolgd door Arthur Turksma, creatief directeur van triptic in Eindhoven en mede-ontwikkelaar van Oneindig Noord-Holland en Luud de Brouwer, hoofd van het Regionaal Archief Tilburg (RAT).
Na de presentaties kunt u aan de hand van een vijftal stellingen in discussie gaan met deskundige panelleden. De panelleden zijn: Judith Moortgat, projectleider ‘Beelden voor de Toekomst’ van het Nationaal Archief in Den Haag, Carine van Vugt, documentairemaker bij Lumineus en Stichting Verhalis in Tilburg en de drie sprekers van de middag.
Dagvoorzitter is Polle de Maagt, afkomstig uit Tilburg, en nu woonachtig in Gent. Hij zal op een heldere en communicatieve wijze de verbindende schakel zijn tussen de sprekers.
Bekijk de digitale uitnodiging voor het exacte programma. Graag tot ziens vanaf 13.30 uur in theaterzaal Black Box, Esplanade gebouw.

Deelname is gratis. Aanmelden voor 26 september 2011 via het online inschrijfformulier.

maandag 25 juli 2011

Tilburgse kermis, 1950-2000: een halve eeuw vermaak in beeld

De grootste kermis van de Benelux wordt sinds jaar en dag georganiseerd in Tilburg. Tilburgse kermis 1950-2000: een halve eeuw vermaak in beeld laat zien hoe deze kermis in vijf decennia evolueerde tot een groots evenement vol schreeuwende prijzenpaleizen, bonkende beats en attracties die steeds sneller en hoger gaan. Blijvend is de mix van spanning, gezelligheid en nostalgie die de kermis steeds weer oproept.
Lauran Wijffels is ruim 25 jaar redacteur bij het Brabants Dagblad. In zijn vrije tijd schrijft hij voor het vakblad De Kermisgids. Hij maakte verschillende boeken over de Tilburgse kermis en de kermis in het algemeen. Jeroen van Eijndhoven is fotograaf en mede-eigenaar van Persbureau Van Eijndhoven. Hij fotografeert al meer dan 25 jaar voor het Brabants Dagblad.
Vindplaats: BRA Z6 EIJN 2007