De Keersopper: eenvoudig van vorm, maar daarom niet minder informatief

De Heemkundekring Bergeijk brengt vier keer per jaar het tijdschrift ‘De Keersopper’ bij haar leden. Tot en met 2021 zijn er 64 nummers verschenen. De naam van het tijdschrift wordt op de website toegelicht. Deze verwijst naar de rivier de Keerop, die ‘wordt gevoed vanuit Luyksgestel, Bergeijk, Riethoven en Westerhoven.’ Hiermee is direct het aardrijkskundig bereik van de artikelen aangegeven. Het is een uitdaging – en daarmee dus een prestatie – dat een dergelijk klein gebied erin slaagt om vier keer per jaar lezenswaardige artikelen over de eigen regio te publiceren. Op de website van de heemkundekring worden de verschenen jaargangen ook gepresenteerd en kun je de index van alle nummers (tot en met 2019) en de gedigitaliseerde artikelen (tot en met 2017) terugvinden. Deze beslaan het brede spectrum van de heemkunde: archeologie, naamkunde, historische gebeurtenissen, volkskunde, (museale) voorwerpen uit de streek etc. Op de website van Heemkundekring Bergeijk staat veel meer informatie over alle verenigingsactiviteiten.

R.C. Kerk met pastorie, Luyksgestel, N. Brabant, kanton Eindhoven etc.
Prentbriefkaart. Maker: onbekend. Uitgever: A.H. Das, Maastricht
Vindplaats: pbk-L 97.1 / 411.11 Mart (1)
Op de website van de Vereniging Documentatie Prentbriefkaarten werd deze
 prentbriefkaart in februari 2020 verkozen tot Kaart van de Maand.

In het decembernummer van 2021 staan boeiende bijdragen over onder andere een levensgrote kerststal in Bergeijk, het koeien melken en de daarbij horende intrigerende functie van schepper, de lotgevallen van een middeleeuwse kruisgroep en de herkomst van een straatnaam. Voor degenen die de geschiedenis van Bergeijk een beetje kennen, hoeft het geen verrassing te zijn dat in veel artikelen de naam van Petrus Panken opduikt. De vele geschriften van de schoolmeester en amateurarcheoloog P.N. Panken (1819-1904) over de Kempen en, meer specifiek, over de dorpen waar het in ‘De Keersopper’ ook over gaat, zijn een rijke bron als het gaat om de kennis en inzichten van zijn tijd. Zeker als het gaat om de archeologie. Hij was ook verbonden aan het Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant (zie ons jubileumblog), de voorloper van de Brabant-Collectie. Zijn contact met C.R. Hermans, een van de founding fathers van het Genootschap, zorgde ervoor dat het archeologisch onderzoek in de Kempen ook provinciebreed aandacht kreeg. Een deel van de vondsten die Panken deed, kwamen via het Genootschap uiteindelijk in Het Noordbrabants Museum in ’s-Hertogenbosch terecht.

Kerk. Groet uit Bergeik, N.B.
Prentbriefkaart. Maker: onbekend. Uitgever: J.N.A. Panken, Bergeijk
Uitgever J.N.A. Panken was winkelier in Bergeijk
en een neef van schoolmeester P.N. Panken.  

Bij de Brabant-Collectie kun je in woord en beeld nog veel meer vinden over Bergeijk, Luyksgestel, Westerhoven en Riethoven. Dus kijk eens op de website BCfinder.nl of maak een afspraak voor een bezoek aan de collectie die is gehuisvest in Tilburg University.

Vindplaats: T 10704

Tijdschrift: De Rosdoek

De Rosdoek is de naam van een periodiek dat vier keer per jaar verschijnt en wordt uitgegeven door de Heemkundige Studiekring 'De Acht Zaligheden'. Hierin publiceren de leden artikelen over heemkundige onderwerpen. Tevens bevat het blad korte boekbesprekingen en besprekingen van artikelen uit periodieken van zusterverenigingen. In De Rosdoek verschijnen ook artikelen over onderzoek dat door leden gedaan is. De redactie biedt hen daarbij praktische ondersteuning. Een deel van die leden werkt bovendien actief mee in commissies en studiegroepen.
De naam van het blad is ontleend aan de rosdoek die vroeger een bergplaats was onder een hoogkar: een juten zak waarin dingen vervoerd werden die men op die kar niet kwijt kon. Het blad is een soort rosdoek waarin informatie en nieuws over het werkgebied wordt verzameld.
Het werkgebied van de kring is de Acht Zaligheden, bestaande uit gemeente Eersel (kerkdorpen Duizel, Eersel, Steensel), gemeente Bergeijk (kerkdorpen Riethoven en Westerhoven), gemeente Bladel (met het kerkdorp Hoogeloon) en gemeente Veldhoven met uitzondering van kerkdorp Zeelst. De naam, een toespeling op de Bergrede, verwijst naar het -sel waarop de naam van deze acht dorpen eindigt. Ondanks dat de dorpen Duizel en Wintelre niet op -sel eindigen, worden ze historisch gezien bij de Acht Zaligheden gerekend. Zo werd Duizel van oudsher geschreven als Duisel en wordt Wintelre in de volksmond Wèntersel genoemd. De naam Acht Zaligheden zou ook ontstaan kunnen zijn tijdens de Belgische revolutie in 1830. Hollandse militairen die in de Kempen gelegerd waren, vonden deze streek maar armzalig; sarcastisch spraken zij van Zaligheden. Ook kan de term Zaligheden een verbastering zijn van het oud-Nederlandse "Sheligheden", wat verwijst naar het achtervoegsel -sel. Dat is dan weer afgeleid van het Latijnse "sele", op zijn beurt een verbastering van "sala", wat woning of hoofdverblijf betekent.
De Heemkundige Studiekring 'De Acht Zaligheden' wil de woonomgeving onderzoeken en de kennis daarover vastleggen, bewaren en verspreiden. Dit gebeurt onder andere door de publicatie van artikelen over het immaterieel (cultureel) erfgoed van de Acht Zaligheden in De Rosdoek. Deze artikelen hebben onder andere toponymie, monumenten, familiegeschiedenis en kerkgeschiedenis als onderwerp. Het oorspronkelijk werkgebied van de in 1947 gestichte studiekring was het hele gebied ten zuidwesten van Eindhoven dat bekend staat als de Kempen, ook wel aangeduid als de Streek van de Acht Zaligheden. In de loop van de tijd wilde men zich meer specialiseren en primair richten op het eigen werkgebied. Daarom zijn er in goed overleg een aantal nieuwe verenigingen en historische stichtingen ontstaan in de Kempen.

De Rosdoek is aanwezig en raadpleegbaar op niveau 0 van de universiteitsbibliotheek.
Vindplaats: T 07477

Oude glorie van de Bergeijkse sigaar en spiritus

Ooit telde ieder dorp in de Kempen een of meerdere sigarenfabrieken. De ontwikkeling van huisnijverheid naar fabrieksmatige productie van sigaren, en daarmee de veranderingen op sociaal-economisch gebied, hebben hun sporen achtergelaten. Zo ook in Bergeijk.

Na jarenlang speurwerk verscheen dit voorjaar het nieuwe boek van de 81-jarige heemkundige Johan Biemans. Het vertelt de geschiedenis van de tientallen sigarenfabriekjes in Bergeijk vanaf 1866. Op basis van archiefmateriaal en gesprekken met oud-medewerkers en familieleden komen achtereenvolgens aan bod: het komen en gaan van de fabriekjes, het leven van de patroons en hun personeel, de rol van de kerk, de Tabaksbewerkersbond en de staking van 1903.

De betekenis van de fabriekjes bleef niet beperkt tot de sigarenproductie. De fabrikanten drukten met toneelvereniging en fanfare ook hun stempel op het verenigingsleven van het dorp. De sigarenmakers organiseerden zich vanaf begin twintigste eeuw langzaam in de Tabaksbewerkersbond, onder leiding van kapelaan en pastoor. De staking van 1903 bij de sigarenfabriek van Fried Aarts werd zelfs landelijk bekend en ondersteund. De bijgevoegde CD bevat extra documentaires over met name genoemde vakbond.

Meer literatuur over de sigarenindustrie kunt u vinden in de rubriek BRA V.

Vindplaats: BRA V3 BIEM 2014