Over mij

Mijn foto
De Brabant-Collectie is in 1837 in 's-Hertogenbosch opgericht door het Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant en wordt sinds 1986 beheerd door de bibliotheek van de Universiteit van Tilburg

vrijdag 17 februari 2017

Hertogen en Hertoginnen op bezoek

Dinsdagmiddag 14 februari jl. ontving de Brabant-Collectie de 'Hertogen van Brabant', een vriendengroep die maandelijks bijeenkomt en zich vooral bezig houdt met taal en cultuur in Brabant. Met een dergelijke naam kan een bezoek aan de Brabant-Collectie natuurlijk niet uitblijven! 

Na koffie met appelgebak bij het Grand Café maakten 17 personen hun opwachting bij bibliothecaris Pia van Kroonenburgh, die vertelde over beheer en toegankelijkheid van de collectie. Speciale aandacht ging uit naar de geschiedenis van het Hertogdom en het boek Afcoemste ende genalogie der hertogen ende hertoghinnen van Brabant uit 1565. Een 'must-see' voor deze groep. Vervolgens werd de groep opgesplitst. De ene helft van het gezelschap kreeg uitleg van Pia van Kroonenburgh over de bijzondere geschiedenis van de universiteitsbibliotheek met een rondleiding door het gebouw. De andere helft genoot van een kijkje in de collectie met een selectie van bijzondere materialen, gepresenteerd door conservator Emy Thorissen. Hierna werd er gewisseld van groep.
Heeft u ook interesse in een rondleiding in groepsverband? Neem dan contact op over de mogelijkheden.

maandag 13 februari 2017

Tijdschrift: De Mulder

De Mulder, verenigingsblad van Heemkring Molenheide, heeft als werkgebied de gemeente Gilze en Rijen. De plaatselijke politieke partij P'70 gaf met de oprichting van een werkgroep de eerste aanzet tot de stichting van deze heemkring, al was dat op dat moment niet echt de bedoeling. Op 17 mei 1977 werd in Gilze de oprichtingsvergadering van de heemkring gehouden. De leden kozen voor de naam Molenheide, het gebied waar nu vliegbasis Gilze Rijen ligt. Alle vier de kerkdorpen van de gemeente - Gilze, Rijen, Hulten, Molenschot - grenzen aan dit gebied. Daarmee geeft de naam tevens aan dat de vereniging een aangelegenheid voor de gehele gemeente is. Tot 2010 stond de Heimolen van Moleneind model voor het logo van de heemkring. Daarna volgde een modernisering van het blad, maar met behoud van de vier wieken op de cover, die symbool staan voor de vier dorpen in het werkgebied.
De Mulder, een kwartaalblad dat sinds december 1980 verschijnt, bevat heemkundige artikelen over de hierboven genoemde vier kerkdorpen. De redactie voorziet de artikelen van geschikt foto- of ander beeldmateriaal. Eén van de actiefste redactieleden was Jan de Vet uit Gilze. Hij kwam in 1983 bij de redactie en zou daar bijna dertig jaar lid van blijven. Tot zijn overlijden in 2013 schreef hij ruim driehonderd artikelen voor De Mulder en fungeerde vaak als vraagbaak. In de loop der jaren bouwde hij een groot archief op, dat na zijn dodd bewaard is gebleven.
Met regelmaat worden er themanummers van dit blad uitgebracht over uiteenlopende onderwerpen. Reeds verschenen themanummers zijn bijvoorbeeld 'Bevrijding Gilze en Rijen 1944-1984', 'Gebruiken rond dood en begraven', 'Steenfabrieken in Gilze en Rijen' en 'Turkse gemeenschap in Rijen'. Een overzicht van de themanummers vindt u hier. Nummer 1 van De Mulder en het register kunt u online downloaden.
Het tijdschrift is aanwezig bij de Brabant-Collectie en kunt u raadplegen op niveau 0 van de Universiteitsbibliotheek. De artikelen uit het tijdschrift zijn opgenomen in de Brabant Databank.

Vindplaats: T 07489

maandag 30 januari 2017

DVD: Negentig+ verhalen uit het Land van Cuijk

In deze documentaire vertellen zes hoogbejaarde mannen en vrouwen uit het Land van Cuijk hun levensverhaal. Met de kijker delen ze hun hoogte- en dieptepunten en vertellen hoe ze tegen het leven aankijken en het waarderen. Oude foto's en ander beeldmateriaal ondersteunen deze verhalen en geven zo een persoonlijk beeld van een eeuw regionale geschiedenis.
De documentaire is gebaseerd op de verhalen uit het boek Negentig+: het verhaal en gezicht van een regio van Marco van de Plasse (vindplaats: BRA Y3 PLAS 2014). Het format is ontleend aan Een cijfer voor je leven van filmmaker en producent Bob Entrop.
De DVD kunt u bekijken op de raadpleegpc's in de universiteitsbibliotheek.

Vindplaats: BENG DVD NEGE 2016

maandag 16 januari 2017

Watersnood in Cuijk van 16 op 17 januari 1920

Brabant had door de eeuwen heen vaak last van overstromingen. De Maas, een regenrivier met een groot verval, bleek lastig te temmen. Ook in januari 1920 braken de dijken op diverse plaatsen in de omgeving van Cuijk. Men was toen al druk bezig de Maas te kanaliseren. Met name bij de Beerse Overlaat werd druk gewerkt aan de ophoging van de kade, nadat eind 1919 een deel was weggespoeld. 11 januari steeg het rivierpeil, met een dijkdoorbraak op 13 januari als gevolg. Een dag later was bijna heel Beers ondergelopen. Van 15 op 16 januari liep de Polder van Linden onder en een dijk bij de Cuijkse heide brak door.
Watersnood te Cuijk, 16 januari 1920
De doorbraak van de Maasdijk
Uitg. firma F B den Boer, Middelburg 27637
Prentbriefkaart
C 48 / 1920 (3)
De gevolgen van de overstroming voor Cuijk en de Cuijkse Hei is te zien op onderstaande panoramafoto.
Watersnood te Cuijk, 16 januari 1920
Panorama van de overstroomde Cuijksche hei,
de doorbraak van de spoorweg duidelijk zichtbaar

Uitg. firma F B den Boer, Middelburg 27636
Prentbriefkaart
C 48 / 1920 (4)
Ondanks dijkbewaking kon van 16 op 17 januari niet worden voorkomen dat de Valuwsche Dijk het begaf. Het dorpscentrum van Cuijk stond binnen enkele minuten blank. 
Watersnood te Cuijk, 16 januari 1920
Panorama van het overstroomde Cuijk
Uitg. firma F B den Boer, Middelburg 27639
Prentbriefkaart
C 48 / 1920 (9)
In vele straten steeg het water tot een meter hoog.
Watersnood te Cuijk, 16 januari 1920
Gezicht op het overstroomde stadje Cuijk
Uitg. firma F B den Boer, Middelburg 27641
Prentbriefkaart
C 48 / 1920 (10)

Watersnood te Cuijk, 16 januari 1920
Straat in het overstroomde Cuijk
Uitg. firma F B den Boer, Middelburg 27642
Prentbriefkaart
C 48 / 1920 (7)
Er vielen geen doden bij deze ramp, maar de materiële schade was groot.
Watersnood te Cuijk, 16 januari 1920
Ondergeloopen boerderijen te Nieuwwinkel (Cuijk)
Uitg. firma F B den Boer, Middelburg 27638
Prentbriefkaart
C 48 / 1920 (1)
Mensen werden vaak totaal verrast door de dijkdoorbraak en moesten met bootjes uit hun huizen worden gehaald.

Watersnood te Cuijk, 16 januari 1920
De menschen worden met bootjes uit de huizen gehaald (Cuijk)
Uitg. firma F B den Boer, Middelburg 27633

Prentbriefkaart
C 48 / 1920 (2)
Een Watersnood Comité werkte aan tijdelijke huisvesting en zorgde voor voedsel voor de getroffenen. De Katholieke Illustratie van 31 januari 1920 schonk ruim aandacht aan de ramp, met illustraties van de voedseluitdeling per bootje, de huisvesting in treinwagons en het koken in een veldkeuken.
Titelpagina met dijkdoorbraken
Katholieke Illustratie 54 (1920) nr. 18

CBM R 01800 / 1919-1920

Watersnood te Cuijk, 16 januari 1920
Woningen in het overstroomde gebied, a.d. Beersche weg (Cuijk)
Uitg. firma F B den Boer, Middelburg 27634

Prentbriefkaart

C 48 / 1920 ( 5)
Bovenstaande straat is gelegen in het gebied van de Beerse Overlaat of Beerse Maas. Deze overlaat is ontstaan om de dijken van de Maas bij hoge waterstanden veilig te stellen. Deze overstroombedding bestaat uit twee onbedijkte gedeelten: de Boven- en de Benedenmond. De toenmalige burgemeester J.A.M. van de Mortel schreef na de ramp een publicatie over de watersnood in zijn gemeenten en wat men ter voorkoming hiervan had kunnen doen. Het dichten van de Bovenmond en het aanleggen van de keerkade had in zijn ogen niet moeten plaatsvinden zonder de dijken bij Cuijk op te hogen. Herhaaldelijk waarschuwde hij de instanties over een naderende ramp.  

Niet alleen mensen, ook dieren werden overvallen door het wassende water. Honderden stuks vee verdronken.
Watersnood te Cuijk, 16 januari 1920
Verdronken vee in het overstroomde gebied (Valuwsche dijk)
Uitg. firma F B den Boer, Middelburg 27635
Prentbriefkaart

C 48 / 1920 (6)
Er werden uiteindelijk ook twee gaten in de Spoordijk geslagen. Hierdoor was er minder opstuwing in het bekken met de Valuwsche en Katwijksche Dijk, waardoor het water in het centrum van Cuijk zakte. Op 19 januari 1920 brachten H.M. Koningin Wilhelmina en prins Hendrik per roeiboot een bezoek aan het rampgebied.
Watersnood te Cuijk, 16 januari 1920
Doorbraak van de spoorbaan tussen Cuijk en Mook
Uitg. firma F B den Boer, Middelburg 27640
Prentbriefkaart
C 48 / 1920 (8)
De overstroming had tot gevolg dat in 1921 Waterschap De Maaskant werd opgericht. Dit voorkwam echter niet dat het in 1926 weer raak was. Onze onlangs overleden oud-collega Frank van der Maden ontdekte in 2007 een 35 mm film met uniek materiaal over deze watersnood. Na restauratie was deze documentaire na 80 jaar voor het eerst weer te zien op het gemeentehuis in Cuijk. Na deze overstroming nam men het drastische besluit om, naar ontwerp van ing. C.W. Lely, een aantal bochten uit de Maas te halen voor een snellere afvoer van het water. Deze kanalisatie was eind jaren dertig gereed, waarna in 1942 ook de Beerse Overlaat kon worden gedicht. Tegenwoordig kiest Rijkswaterstaat juist voor meer ruimte voor de rivier.

Literatuur:
J.A.M. van de Mortel, Een en ander over de Beersche Maas en de overstroming van Cuijk en Linden in januari 1920, Boxmeer, 1920 (Vindplaats: CBM C 12308).

maandag 9 januari 2017

Het Verhaal van Alphen

Onlangs verscheen een interessant boek over de geschiedenis van de archeologie in Alphen en omstreken. Er wordt uitgebreid aandacht besteed aan de bewoningsgeschiedenis van Alphen vanaf de prehistorie. Aan de hand van de vele bodemschatten, gevonden in de grafheuvels en urnenvelden rondom deze plaats, wordt ‘Het Verhaal van Alphen’ verteld. Uiteraard is er ook aandacht voor het Merovingisch grafveld dat midden jaren 50 van de vorige eeuw ontdekt is vlakbij de kerk. In het boekwerkje komen onder andere aan bod: de geschiedenis van de archeologie in Alphen en omstreken, de grafheuvels, de paalkransen, de urnenvelden, de komst van de Romeinen en de komst van de Franken.
Het Verhaal van Alphen is een uitgave van Heemkundekring 'Carel de Roy' in samenwerking met het Oudheidkundig Streekmuseum Alphen NB.

Vindplaats: BRA Y HEND 2016

woensdag 21 december 2016

Pentekening van Pieter Barbiers verworven

Onlangs heeft de Brabant-Collectie een gewassen pentekening aangekocht: een dorpsgezicht met het oude kerkje van Helvoirt. Dit is hetzelfde kerkje waar de vader van Vincent van Gogh later (tussen 1871-1875) heeft gepreekt. De maker van de tekening is Pieter Barbiers (IV) (1798-1848), een negentiende-eeuwse schilder uit de Noordelijke Nederlanden. In 1828 werd hij benoemd tot tekenleraar aan de Koninklijke School voor Beeldende Kunsten te ’s-Hertogenbosch. Vermoedelijk is deze tekening omstreeks 1835 vervaardigd.
Dorpsgezicht Helvoirt
Pieter Barbiers (IV), circa 1835
Gewassen pentekening, 22.7 x 17.9 cm
De tekening is afkomstig uit de privéverzameling van Frans van der Ven. Van 1960 tot 1975 was hij bibliothecaris van de Genootschapsbibliotheek, beheerder van het prentenkabinet en secretaris van de Historische Sectie van het Provinciaal Genootschap voor Kunsten en Wetenschappen. Een groot deel van zijn privéverzameling over regio Maasland bevindt zich momenteel in het Museum Jan Cunen en het Stadsarchief Oss.

Op weg naar Waterloo

Van groot belang voor onze regionale geschiedenis is onderstaande manuscriptkaart, die rechtstreeks voert naar het slagveld van Waterloo op 18 juni 1815. Onlangs heeft deze kaart een permanent onderkomen gekregen in de Brabant-Collectie. Al in juni 2015 publiceerde Joost Welten een artikel over deze onbekende manuscriptkaart, die via internetveiling werd aangeboden.
Sketch of the country between Roermonde and Schyndel' 
D. Paterson
manuscriptkaart
De kaart draagt als titel ‘Sketch of the country between Roermonde and Schyndel by D. Paterson’. De eigenlijke kaart (bestaande uit vier delen) heeft een afmeting van ca. 54 x 76 cm. Schetsmatig wordt het zuidoostelijke deel van provincie Noord-Brabant getoond. De steden en verdedigingswerken, maar ook de afstanden tussen de plaatsen, zijn niet correct weergegeven. Aan de hand van het handschrift en de watermerken in het papier kan de kaart gedateerd worden in de tweede helft van de achttiende eeuw of iets later. De kaart diende een militair doel en gaf de route aan die de troepen volgden op 28, 29 en 30 maart als opmaat voor de slag bij Waterloo op 18 juni 1815, waar Napoleon verslagen werd door een Engels-Nederlands en een Pruisisch leger.

Publicatie:
Joost Welten, 'Op weg naar Waterloo', in: In Brabant, jrg. 6 (2015) nr. 2, p. 44-51