Over mij

Mijn foto
De Brabant-Collectie is in 1837 in 's-Hertogenbosch opgericht door het Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant en wordt sinds 1986 beheerd door de bibliotheek van de Universiteit van Tilburg

maandag 24 april 2017

Het groot orgel van de Sint-Janskathedraal: de Nachtwacht van ’s-Hertogenbosch

Afgelopen november verscheen een prachtig boek over het groot orgel van de Sint-Janskathedraal in 's-Hertogenbosch. Deze prachtige orgelkast is gemaakt tussen 1616 en 1622. Het is een van de mooiste ter wereld. Het heeft een overvloed aan gedetailleerd houtsnij- en beeldhouwwerk. Aan de hand van de vele foto's worden de nuances van de verfijnde sculptuur uitgelegd. Het boek vertelt de geschiedenis van het grootste pronkstuk van de Sint-Jan en geeft een uitstekende blik in de wereld van de beeldhouwkunst. Het orgel stond eeuwen in het donker en de rijk versierde beelden hingen te hoog om ze goed te kunnen bekijken. Fotograaf Marc Bolsius klom op een hoogwerker om het orgel te fotograferen. Hij maakte zo'n 700 foto's, waarvan er 150 zijn opgenomen in het boek.

Vindplaats: BRA J LEEU 2016

woensdag 12 april 2017

Kaarten van Italiaanse makelij

De Brabant-Collectie heeft onlangs op een veiling een aantal Brabantse kaarten aangekocht, waaronder een die in Italië vervaardigd is. 
"Brabantiae Belgarum Provinciae Recens Exactaque Descriptio"
Hieronymus Olgiatus incidebat 1567 
Venetiis, [z.j.]
52x39,5 cm.
Midden 16e eeuw was Italië het centrum van de kaartproductie en -uitgave. Rome en Venetië waren in dit kader de belangrijkste steden. Uitgevers selecteerden bestaande kaarten uit allerlei landen om deze te kopiëren en op folio formaat uit te geven. Zo werden ook de vier wandkaarten van de Nederlanden – Brabant, Holland, de Noordelijke Provincies en Gelderland - van Jacob van Deventer (ca. 1505-1575) verkleind en uitgegeven door Michaele Tramezini (1539-1574). De kaarten zijn in Rome gegraveerd door een Brabander, Jacobus Bossius (ca. 1549-1577). De Brabant-Collectie beschikt maar liefst over drie staten van deze kaart (o.a. vindplaats: Hertogdom Brabant / 1558 (2)). 
Kaarten werden soms gebundeld als kaartboeken, maar waren dan nog geen atlassen. Ze hadden geen vaste samenstelling. Op bestelling werden kaartboeken gemaakt en vernoemd naar de cartograaf en uitgever Antoine Lafréri (1512-1577), de zogenaamde Lafreri atlassen of IATO (Italian Atlasses assembled To Order). Deze waren niet voorzien van een titelpagina en de kaarten hierin hadden verschillende formaten. Tevens verschenen heruitgaves van de atlas van Claudius Ptolemaeus, de Geographia uit circa 150 na Chr., die een vaste set kaarten bevatten. Geleidelijk werden meer ‘moderne’ kaarten (Carte Nuove) toegevoegd, evenals kaartjes van de Nederlanden die een vertekend beeld van de werkelijkheid gaven.
In de 17e eeuw werkte in Venetië de beroemde geograaf en cartograaf Padre Vincenzo Coronelli (1650-1718). Hij stichtte in Venetië de befaamde Accademia Cosmografica degli Argonauti en was vooral bekend door zijn enorme globes, o.a. voor de Hertog van Parma en Lodewijk XIV. Tussen 1690 en 1701 publiceerde hij de Atlante Veneto, een wereldatlas die een verbetering zou moeten zijn van de Atlas Maior van Ioan Blaeu (1598/99-1673). Een andere Italiaan, Lodovico Guicciardini (1521-1589), leefde en werkte in Antwerpen. Hij heeft de eerste beschrijving van alle Nederlandse provincies uitgegeven: Descrittione di tutti i Paesi Bassi (1567). Deze is daarna vele malen heruitgegeven in diverse talen. De Brabant-Collectie heeft enkele uitgaves van dit boek (o.a. vindplaats: TRE 019 C 15).
Kaarten van Italiaanse makelij zijn momenteel te zien in onze mini-expositie.

maandag 10 april 2017

Tijdschrift: D'n Effer

D'n Effer is het tijdschrift van Heemkundekring 't Hof van Liessent uit de gemeente Laarbeek. Deze gemeente omvat de kerkdorpen Lieshout en Mariahout. De heemkundekring, opgericht in 1982, heeft als doel het bevorderen van de interesse in en de kennis over de eigen regio, de bevolking en de gebruiken daarvan en de waardevolle overblijfselen uit vroegere tijden. Om dit te bereiken onderzoekt en bestudeert men de cultuurhistorische aspecten van het werkgebied. Ook het veiligstellen van heemkundig belangrijke terreinen, roerende en onroerende goederen, zaken, voorwerpen en oudheidkundige gegevens in en van het werkgebied staan op de agenda.
Het eerste nummer van het tijdschrift verscheen in november 1987. Tot 2017 verscheen het zes keer per jaar. Vanaf jaargang 30 is het uiterlijk van het tijdschrift drastisch gewijzigd en verschijnt het nog vier keer per jaar in de maanden september t/m maart.
De naam van het blad is ontleend aan het Lieshoutse woord effer, een gereedschap dat vroeger in de klompenmakerij gebruikt werd om hout uit te boren en dat ook wel voorloper werd genoemd.
In het tijdschrift staan o.a. interviews met interessante personen uit het heemgebied (In gesprek met...) en artikelen over geschiedkundige en cultuurhistorische aspecten van Laarbeek en Brabant in het algemeen. Ook nieuwsberichten en activiteiten van de kring zijn hierin opgenomen.
Het tijdschrift is vanaf jaargang 1, nr. 1 (1987) aanwezig en raadpleegbaar in de universiteitsbibliotheek op niveau 0. De artikelen uit het tijdschrift zijn opgenomen in de Brabant Databank.

Vindplaats: T 08312

dinsdag 4 april 2017

Rondom Sint-OedenRode : Macht, religie en cultuur in de Meierij

Aan deze uitgave op initiatief van Stichting Brabantse Bronnen is twintig jaar historisch en archeologisch onderzoek voorafgegaan. Voor deze publicatie in grootformaat heeft de Brabant-Collectie beeldmateriaal geleverd. Elf auteurs schreven onder redactie van prof.dr. A.J. Bijsterveld en dr. V. Roelvink in totaal zeventien artikelen. Drs. J. Biemans tekende voor de beeldredactie. In het boek, dat op 17 december 2016 op het gelijknamige symposium in het gemeentehuis van Sint-Oedenrode gepresenteerd werd, komt circa 1.300 jaar Rooise historie aan bod. En dat net nu de gemeente Sint-Oedenrode haar zelfstandigheid verliest en met Schijndel en Veghel opgaat in de nieuwe gemeente Meierijstad. In de thematisch in vier hoofdstukken gegroepeerde wetenschappelijke artikelen belichten de auteurs de heren van Rode, hun burcht, macht en goederen, de verering van Sint-Oda, haar kapittelkerk, relieken en voortleven, en vrouwe Hildewaris, die in de bronnen wordt aangeduid als de stichteres van de kerk van Sint-Oedenrode. 
Kortom, niet alleen een boek om van voor tot achter te lezen, maar zeker ook te gebruiken als naslag of om door te bladeren.

Vindplaats: BRA Y BIJS 2016

maandag 27 maart 2017

DVD: Hier was Bertram; zoektocht naar een verloren leven

Deze aangrijpende documentaire uit 2012 vertelt het verhaal van de speurtocht naar het leven en lot van de Joodse Tilburger Bertram Polak. Toen Arnoud-Jan Bijsterveld zijn huis betrok aan de Prof. Dondersstraat in Tilburg, had hij vanaf het begin het gevoel in het huis van een ander te wonen. Zodoende kwam de historicus op het idee de geschiedenis ervan te achterhalen. Hij ontdekte dat het huis in 1927 gebouwd was in opdracht van M.H. Polak. In de meidagen van 1940 is de Joodse familie Polak gevlucht naar Engeland, en later naar de Verenigde Staten. Zoon Bertram, die in dienst zat, kon niet meevluchten en bleef achter. In december 1941 ondernam hij een vluchtpoging, maar hij werd verraden en belandde in de gevangenis van Scheveningen. Na een transport via Amersfoort kwam hij in Auschwitz terecht, waar hij op 17 augustus 1942 werd vermoord.
Bijsterveld speurde in archieven van o.a. het NIOD en het Rode Kruis en kwam in contact met Bertram's familieleden en tijdgenoten. Hij las de vele brieven die Bertram schreef en bekeek de foto's die na de oorlog gevonden zijn. De puzzelstukjes werden in elkaar gepast en zo ontstond een completer beeld van Bertram. Uiteindelijk kwamen dertig familieleden uit de Verenigde Staten, Israël en Nederland samen om de herinnering aan Bertram een plek te geven in de vorm van een zogenaamde struikelsteen voor zijn huis.
Op de site van Verhalis vindt u meer informatie over deze documentaire.

De Engelstalige versie van deze DVD is opgenomen in het boek House of Memories; Uncovering the Past of a Jewish Family (vindplaats BRA D ZHC 54) van Arnoud-Jan Bijsterveld. De boekpresentatie hiervan vond 7 december 2016 plaats bij het Regionaal Archief Tilburg. In het boek staat de familie Polak centraal, die tussen 1928 en 1941 het huis bewoonde waarin de auteur thans woont. Bijsterveld volbracht een lange zoektocht langs ooggetuigen, archieven en nabestaanden om uiteindelijk het hele verhaal van deze familie te kunnen vertellen. Van de eerste generatie, die zich als huidenhandelaar in 1878 in Tilburg vestigde, via de tragische gebeurtenis in de Tweede Wereldoorlog, tot en met de nabestaanden die verspreid over drie landen wonen.

U kunt de film bekijken op de raadpleegpc's van de Universiteitsbibliotheek op niveau 0.
Vindplaats: BENG DVD HIER 2012

dinsdag 14 maart 2017

En de boer hij ploegde voort...

De maand maart wordt ook wel de lentemaand genoemd. In de beeldende kunsten wordt de lente vaak verbeeld door het ploegen en zaaien van een boer; het voorbereiden van het land op het komende groeiseizoen. In de winter verzorgde de boer zijn vee dat op stal stond en deed achterstallig werk rondom de boerderij. In maart begon de zware fysieke arbeid. Soms werd er over de landerijen eerst mest van de potstal uitgereden. Voor het ploegen spande de boer één of meerdere paarden of ossen in en dagenlang deed hij niets anders dan ploegvoren maken. Hieronder tonen we vijf prentbriefkaarten met dit thema uit de collectie Jegerings.

De eerste afbeelding toont een man en jongen aan de ploeg. Beiden hebben de staart van de ploeg in de linker- en de leidsels van het trekpaard in de rechterhand. De paarden dragen een haam om de nek om hun trekkracht ten volle te benutten. De ploegschaar is voorzien van een keerblad of rister om de grond te keren. De boer ploegde in één richting en moest rondgaan om aan de andere zijde van de akker een nieuwe voor te maken. Mogelijk was C. van den Berk (1886-1957) uit Dongen de fotograaf van deze opname; hij is herkend als fotograaf van een van de opnames uit deze serie.
Brabantsch Dorpsleven: Aan de ploeg
Fotograaf: mogelijk C. van den Berk
Prentbriefkaart, 1922
Uitg. Roukes & Erhart, Baarn
Deze ingekleurde opname van Herman de Ruiter (1871-1949) is hoogstwaarschijnlijk gefotografeerd in de Meierij en laat zowel het ploegen als zaaien zien. Bijzonder aan de ploeg is het wieltje aan de voorzijde. Het paard draagt een vliegennet, haam en dek met takken op de rug.
Ploegen en zaaien
Fotograaf: Herman de Ruiter
Prentbriefkaart, 1902
Uitg. J.J.N. Loretz, Fa. Wed. J. Loretz, 's-Bosch
 
Op de derde prentbriefkaart bedient een boer een houten wiel- of karploeg. Het voorste deel heeft een as met een groot en klein wiel. Het grootste wiel staat in de voor, het kleine wiel op de niet omgeploegde grond. Dit bevorderde de stabiliteit. Het achterste deel is de eigenlijke ploeg. Een hoog T-vormige onderdeel voor de leidsels van het paard onderscheidt deze ploeg van de hier getoonde.
Ploegen
Fotograaf: onbekend
Prentbriefkaart
Uitg. Weenenk & Snel, Den Haag
Op onderstaande prentbriefkaart is eveneens de veelgebruikte wiel- of karploeg te zien, nu van metaal en getrokken door een paardenspan. Deze ploeg heeft een dubbele staart, net als de voorgaande. 
Noord-Brabant, Achter den ploeg
Fotograaf: onbekend
Prentbriefkaart, 1917 (serienummer 17356)
Uitg. Jean Smits & Zonen, drukkerij, Tilburg
Voor het zware ploegwerk bij ontginningswerkzaamheden werden veelal meerdere trekdieren ingezet, zoals bijvoorbeeld bij de ontginningen ten noorden en zuiden van de Strabrechtse heide of bij de ontginning van de heide tussen Esbeek en Hoge en Lage Mierde (het huidige landgoed 'De Utrecht'). Onderstaande afbeelding toont zes ossen die met brede banden over nek- en schouderpartij zijn ingespannen voor de ploeg. Dat er flink diep geploegd werd, is te zien aan het niveauverschil tussen de dieren links en rechts.
Heide-ontginning
Fotograaf: onbekend
Prentbriefkaart
Uitg.Weenenk & Snel, Den Haag 
Meer onderwerpen uit het Brabantse boeren- en plattelandsleven vindt u op de website Brabants Dorpsleven.

maandag 13 maart 2017

Brabant-Collectie bij 'Mensen en hun geschiedenis' in Mill

Op zondag 2 april neemt de Brabant-Collectie deel aan het evenement 'Mensen en hun geschiedenis' in het Cultureel Centrum Myllesweerd in Mill. Geïnteresseerden kunnen presentaties en lezingen bijwonen en een informatiemarkt bezoeken om meer te weten te komen over onderzoek naar familieverleden en over de geschiedenis van Oost-Brabant. Ook het Brabants Historisch Informatie Centrum, de Nederlandse Genealogische Vereniging, de heemkundeverenigingen van gemeente Mill en het Senioren Hobby Centrum  zijn aanwezig in de theaterzaal. In de Tuinkamer worden parallel lezingen verzorgd over geschiedenis en stamboomonderzoekDe rijke collectie historische stukken van Heemkundevereniging Myllesheem uit Mill en bijzondere materialen uit de Brabant-Collectie worden in de afgescheiden vergaderruimtes getoond. Deskundigen zullen aanwezig zijn om toelichting te verstrekken.
Datum/tijd: zondag 2 april 2017 van 11.00 - 17.00
Adres: Cultureel Centrum Myllesweerd, Kerkstraat 3, 5451 BM Mill 
Toegang: gratis