Sport in de Kempen en de Peel

De aanleiding voor dit bescheiden beeldverhaal vormt het honderdste geboortejaar van Gaston Remery (1924-2014). Zijn wieg stond in Asten. Als fotograaf legde hij Zuidoost-Brabant vast. Het vak leerde hij van buurman Sjef Simons en vanaf 1949 ging hij aan de slag. Hij werkte een aantal jaren bij Schulte en bij Princes te Helmond, maar ook in Breda en Boxmeer. Remery besloot voor zichzelf te beginnen en vestigde zich in 1957 als eerste fotograaf in Eersel. Hij legde zich vooral toe op pasfoto’s, portretten en reportages (bruidsparen, communicantjes, religieuze plechtigheden en bedrijfsfotografie). Van 1959 tot aan zijn pensioen in 1989 runde hij samen met zijn vrouw Corry Bekx de fotozaak aan de Dijk.

Op pad voor fotoreportages

De eerste tien jaar vervaardigde hij ook nieuwsfoto’s. In opdracht van de kranten Oost-Brabant en Eindhovens Dagblad trok hij op de fiets, en later op de brommer, met zijn Rolleiflex door de Kempen en de Peel om uiteenlopende gebeurtenissen vast te leggen. 

Vervolgens snelde hij zich naar zijn doka in verband met de deadline. De afdrukken gaf hij mee aan een BBA-chauffeur, die ze aan iemand van de krant op station Eindhoven afleverde. 

Zijn sportfoto’s zijn nauwelijks bekend. Eind jaren vijftig, begin jaren zestig maakte Remery opnamen van kringsportdagen van de Noordbrabantse Christelijke Boerenbond (NCB) en de Katholieke Plattelands Jongeren (KPJ), ontstaan uit de Rooms Katholieke Jonge Boerenstand (RKJB) en de Boerinnen Jeugd Bond (BJB), in Kempische dorpen en in Sint Anthonis en Uden, gelegen aan de Peelrand. Een vast onderdeel was het groepsturnen, zoals gymnastiek met knots, hoepel en bal. Het vormen van menselijke piramides was de meest spectaculaire activiteit. Ook touwtrekken, hardlopen, hoogspringen en voetballen vonden plaats. 

Gymnastiek: menselijke piramide. Sportdag Bergeijk, 1959.
(Foto: Gaston Remery. Brabant-Collectie, Tilburg University) 

Tevens maakte hij reportages van wielerwedstrijden: van het inzegenen van de wielrenners met hun fiets voorafgaande aan de wedstrijd, het startschot, de koers zelf, de eindsprint tot de huldiging van de winnaar. Destijds organiseerde bijna ieder dorp zijn eigen wielerronde. Alle wielerclubs uit Brabant en Limburg, die aangesloten waren bij de R.K. Nederlandse Wielren Bond, namen hieraan deel met twee groepen: Nieuwelingen en Amateurs.

Wielerwedstrijd. Eersel, 1961. 
(Foto: Gaston Remery. Brabant-Collectie, Tilburg University)

In 1963 fotografeerde hij ook zogenaamde cafésporten in Eersel, die op clubniveau beoefend werden: biljartwedstrijden en handboogschietwedstrijden. Overdekte accommodaties bestonden toen nog niet. Het schieten vond vooral zomers in cafétuinen plaats.

Biljardwedstrijd. Eersel, 1963. 
(Foto: Gaston Remery. Brabant-Collectie, Tilburg University)

Gaston Remery was geen persfotograaf in hart en nieren. Desondanks wist hij toch vaak het juiste moment te vangen. Hij is vooral bekend geworden door zijn opnames van het boeren- en religieuze leven. Voorjaar 2008 droeg Remery zijn gehele fotografische oeuvre over aan de Brabant-Collectie. Momenteel is deze deels toegankelijk en online raadpleegbaar via beeldbank BCFinder.

Deze bijdrage van Emy Thorissen is eerder gepubliceerd in het tijdschrift In Brabant, jg. 15, nr. 4 (december 2024), p. 32-39. Bekijk de pdf van het beeldverhaal. 

Ook online gepubliceerd op 22 januari 2025 in de rubriek ‘Sprekend Verleden’ van Univers.

De jaren 60: grensverleggende jaren in Noord-Brabant

Meer dan welk decennium uit de twintigste eeuw spreken de jaren 60 nog altijd tot onze verbeelding: onze muzieksmaak, kleding, haardracht, maar ook onze houding ten opzichte van geloof, gezag en seksualiteit veranderden ingrijpend. Behalve het denken en het dagelijks leven, ging ook onze leefomgeving op de schop: dit was de tijd van rigoureuze ingrepen in het landschap en de ‘modernisering’ van het stadsbeeld.

Hoe kijken we terug op die tijd? Wat gebeurde er eigenlijk, waarvan we nu zeggen of denken dat het grensverleggend was? Hoe zagen Brabant en de Brabanders er toen uit? Hoe reageerden zij op alle veranderingen? Gingen ze erin mee of niet?
Vier sprekers gaven zaterdag 15 oktober jl. op de Dag van de Brabantse volkscultuur een indruk van dit grensverleggende decennium. Veel beeldmateriaal werd getoond, met de nadruk op een kennismaking met het Etten-Leur van de jaren 60.

Aan de hand van een ruime selectie opnamen van Brabantse fotografen uit de Brabant-Collectie, toonde conservator Emy Thorisssen o.a. onderstaande typische beelden van Noord-Brabant in de jaren 60:

• Recreatie

Het recreëren op de heide: tentjes, Kevertjes, Dafjes en twee iconische VW-busjes.

Potjesberg, Son en Breugel , 1965
© Noud Aartsen | Brabant-Collectie, TiU

• Aardgasaansluiting

Van mijn- naar aardgas.

Best, 1960
© Noud Aartsen | Brabant-Collectie, TiU

Luyksgestel, 1964
© Gaston Remery | Brabant-Collectie, TiU

• Vuilnis ophalen

De eerste vuilniswagen in het dorp.

Eersel, 1963
© Gaston Remery | Brabant-Collectie, TiU

Reinigingsdienst in de binnenstad: afval, papier en stront (van de paardenkar) opruimen.

Eindhoven, 1965
© Noud Aartsen | Brabant-Collectie, TiU

• Opkomst van de supermarkt

Langzaamaan verdwijnt de lokale kruidenier door de komst van de Spar in het dorp.

Eersel, 1963
© Gaston Remery | Brabant-Collectie, TiU

Etos: brood en banketbakkerij, slagerij, levensmiddelenzaak en benzinepomp. 

Eindhoven, 1969
© Martien Coppens, Brabant-Collectie, TiU | NFM Rotterdam

• Opkomst van de computer

Het Philips Natuurkundig Laboratorium oftewel NatLab.

Eindhoven, 1968
© Martien Coppens, Brabant-Collectie, TiU | NFM Rotterdam

• Nieuwbouw in agrarisch gebied

Oude boerderij in het veld voor de Campinafabriek aan de Rondweg.

Eindhoven, begin jaren 60
© Martien Coppens, Brabant-Collectie, TiU | NFM Rotterdam

Toon Kortooms: schrijver uit de Peel

Toon Kortooms
© Gaston Remery | Brabant-Collectie, Tilburg University

In het kader van de honderdste geboortedag van Toon Kortooms (1916-1999) heeft zijn geboorteplaats Deurne 2016 omgedoopt tot het Toon Kortoomsjaar. Tal van activiteiten, arrangementen en evenementen vinden dit jaar plaats om deze streekromanschrijver te eren. Kortooms, bekend van romans als Help, de dokter verzuipt! en Beekman & Beekman, nam De Peel vaak als decor van zijn boeken. Dat zijn boeken populair waren, blijkt wel uit de verkoopcijfers van deze laatste roman: meer dan 2 miljoen exemplaren. 

Bij de Brabant-Collectie vindt u al zijn boeken terug.

Toon Kortooms. Faaske. Dl. 2, Hoofdman der Peelreuzen. In Faaske. 19xx
Stripverhaal, tekeningen van Obé
CBM 651 A 30

Toon Kortooms, Liefde in Peelland. Haarlem: Gottmer, 1947
Eerste officiële roman, geschreven in 1942
CBM 422 D 12

Toon Kortooms, Mijn kinderen eten turf. Utrecht: De Lanteern, 1959
CBM 681 B 30

Toon Kortooms. Help! De dokter verzuipt. Haarlem: Gottmer, 1968
CBM 421 D 35

Toon Kortooms, Turf in M'n Ransel. 2e dr. Haarlem: Gottmer, 1981
Autobiografie
CBM 033 A 29

Toon en Ingrid Kortooms. Dik Doruske en Dun Drieske. Haarlem: Gottmer, 1982  
CBM 681 B 34

Toon en Ingrid Kortooms. Dik Doruske en Dun Drieske. Haarlem: Gottmer, 1982  
CBM 681 B 35

Toon Kortooms en Cor de Vries. Verhaal van een honderdjarige: Een eeuw Sint Barbarakerk in Griendtsveen 1992
BRA J3 KORT 1992

Brabant en de wielersport

Bijna had de in Nuenen geboren Steven Kruijswijk geschiedenis kunnen schrijven door winnaar te worden van de Giro d'Italia 2016. Van de 14e tot de 19e etappe heerstte hij in deze wielerwedstrijd en droeg de roze leiderstrui. Helaas verloor hij afgelopen vrijdag de koppositie door een onfortuinlijke valpartij. Desalniettemin zette hij een prima prestatie neer en eindigde gisteren op een vierde plaats.
Een andere Brabantse wielerheld die zijn leiderstrui af moest staan door een valpartij is Wim van Est (Fijnaart 1923 - Roosendaal 2003). Op 16 juli 1951 was hij de eerste Nederlander die de gele trui mocht dragen na een etappezege in de Tour de France. Echter, daags na deze rit viel hij tijdens een afdaling in een zeventig meter diep ravijn (hetgeen hij overigens zonder noemenswaardige blessures doorstond).
In onze collectie bevindt zich onderstaande door Van Est gesigneerde foto, opgenomen in een plakboek van Lambert Melissen, auteur en onderwijzer te Zevenbergen.

Foto Van Mechelen-Steenbergen
Plakboek van Lambert Melissen
KHS D 185

De tekst op de foto luidt: Met alle sympathie voor mijn sportvriend Han(?) Melissen. Wim van Est. Naast de foto heeft Melissen in zijn plakboek de bijnaam van Van Est geschreven: IJzeren Willem. Melissen maakte in de jaren '50 radioprogramma's, onder andere 'Het Brabants Halfuur' voor de KRO. Tijdens de uitzending van 18 september 1955, die geheel in het teken stond van sport in Brabant, was Van Est een van zijn studiogasten.

Brabant kent ook zijn "kleine" wielerhelden, winnaars van een van de vele plaatselijke wedstrijden. Gaston Remery (1924-2014) portretteerde deze wielrenners.

Duizel, 1960
© Gaston Remery / Brabant-Collectie, Tilburg University

Eersel, 1962
© Gaston Remery / Brabant-Collectie, Tilburg University

Ook legde hij de zegening van de fietsen vast, zoals hier in Eersel (1960). Voorafgaand aan een grote wedstrijd werden 's morgens na afloop van de heilige mis op het Kerkplein de jonge wielrenners met hun fiets gezegend. Het Brabantse wielersportmagazine Helden (vindplaats T 10683) publiceerde najaar 2015 een artikel over het zegenen van de wielrenfiets (pag. 5-8).

Eersel, 1960 © Gaston Remery / Brabant-Collectie, Tilburg University

Meer lezen over de wielersport in Brabant? Lees dan hier onze eerder verschenen blogs.

Hommage aan Gaston Remery (1924-2014)

Op 29 november jl. overleed Gaston Remery op 90-jarige leeftijd in verpleeghuis Jan de Witkliniek te Bakel. Deze fotograaf, die Zuidoost-Brabant vastlegde zoals het was, werd geboren in Asten. Het vak leerde hij van Jef Simons en vanaf 1949 ging hij aan de slag. Hij werkte een aantal jaren bij Schulte en bij Princes te Helmond, maar ook in Breda en Boxmeer. Remery besloot voor zichzelf te beginnen en opende in 1957 een fotozaak in Eersel. Daar zat tot op dat moment geen fotograaf. Hij legde zich vooral toe op portretten (onder andere van communicantjes), pasfoto's en reportages (bruidsparen, religieuze plechtigheden, bedrijfsfotografie).

Communicantjes
© Gaston Remery / Brabant-Collectie, Tilburg University

Bruidspaar, Eersel
© Gaston Remery / Brabant-Collectie, Tilburg University

Tevens vervaardigde hij nieuwsfoto's voor Oost-Brabant en Eindhovens Dagblad. Op zijn fiets, en later op de brommer, trok hij door de Kempen om uiteenlopende gebeurtenissen vast te leggen. In 1989 ging hij met pensioen.

Gaston Remery, klaar om op pad te gaan
Maker onbekend

Hij is vooral bekend geworden door zijn opnames van het boeren- en religieuze leven. In 2002 verschenen bij Kempen Uitgevers twee fotoboeken van Remery, getiteld Platteland en dorpsleven en Rijk roomsch leven.

Ploegende boer. Someren, 1955
© Gaston Remery / Brabant-Collectie, Tilburg University

Inzegenen van wielrenners. Eersel, begin jaren '60
© Gaston Remery / Brabant-Collectie, Tilburg University

Voorjaar 2008 droeg Remery zijn gehele fotografische oeuvre in de vorm van albums, afdrukken, negatieven en bijbehorende documentatie over aan de Brabant-Collectie. Momenteel wordt er hard gewerkt aan een derde boek, Koppen van de Kempen en de Peel, zodat het grote publiek kennis kan maken van alle facetten van zijn bijzondere fotowerk. Daarnaast wordt zijn werk ontsloten en duurzaam geconserveerd. Op dit moment is de Collectie Gaston Remery nog niet toegankelijk en niet online raadpleegbaar.

Onbekende man
© Gaston Remery / Brabant-Collectie, Tilburg University

Mevr. Boerenkamp. Someren, ca. 1953-1955
© Gaston Remery / Brabant-Collectie, Tilburg University

Valentijnsprocessie in Westerhoven

Valentijnsdag is niet alleen de dag waarop je, al dan niet anoniem, je geliefde verrast, maar ook de dag dat de heilige Valentijn wordt geëerd. In Westerhoven wordt Sint Valentinus of Valentijn aangeroepen bij ziekte of tegenslag. Deze Valentijnsviering is uitzonderlijk in Nederland. Hij is niet alleen de schutspatroon van (jong)geliefden, maar ook - wat weinigen weten -  van mensen met epilepsie. Zijn naam komt uit het Latijn (valére) en betekent ‘sterk en gezond zijn’. De kapel met putje die aan hem is gewijd, ligt aan de Loverensedijk langs de beek De Keersop.

Westerhoven. Keersop met St.Valentinuskapel

Uitgegeven door Jos Pé, Arnhem en Fa. A.C. v.d. Dungen, Dorpsstraat 30, Westerhoven

Prentbriefkaart, november 1966. Vindplaats: pbk-W 55 / 940 (1)

Het huidige kapelletje werd in 1947 uit dankbaarheid gebouwd, omdat het dorp (nabij Bergeijk) vrijwel ongeschonden uit de oorlog was gekomen. Tijdens de bouw werden oude Middeleeuwse fundamenten aangetroffen. Wanneer die vorige kapel is gebouwd en verloren gegaan, is niet bekend. Mogelijk stamt de waterput al uit de 8e eeuw. Volgens overlevering zou Valentinus hier het Heilig Doopsel aan de heidenen hebben toegediend. Tevens had het bronwater een heilzame werking: zo zou het verlichting geven bij huidziekten, koortsen, reumatische pijnen en bij ‘vallende ziekte’. Ook toen er geen kapel stond, was dit een pelgrimsoord. In 1799 maakte dominee Hanewinckel voor het eerst schriftelijk melding van dit ‘heilig putjen’ in zijn reisbeschrijving door de Meierij.

Valentijnskapel, Westerhoven
© Gaston Remery / Brabant-Collectie
Zwart/wit foto, 1960

Op 14 februari wordt Westerhoven omgedoopt tot Valentinusdorp. Een heuse traditie van dit dorp. Ook mensen uit omringende plaatsen (zoals Bergeijk, Riethoven, Borkel, Dommelen en Valkenswaard) of zij die anderszins een binding met Valentijn hebben, nemen hieraan deel. Sinds 1957 wordt de kaarsjesprocessie van Westerhoven naar de Valentinuskapel georganiseerd. De processiegangers vertrekken vanaf de parochiekerk Sint Servatius in de Dorpstraat, waar eerst om 19.00 uur een avondmis plaatsvindt. Na afloop verzamelen de mensen zich op het plein voor de kerk waar de kaarsen worden uitgedeeld. Op de kaarsenhouder (een afgeknipte plastic fles) is de tekst van het Valentijnslied geplakt.

Jong en oud nemen deel aan de lichtprocessie

© Monika Vanderhercke en Jan Stads

Kleurenfoto, 14 februari 2011

Het Valentinuslied
(gecomponeerd in 1958 door T. Verbruggen):

Naar de bron van Valentijn
trekken steevast vrome scharen
Mensen die in zorg of pijn
roepen smekend om genade.
Sta in nood, aan onze zij,
Sta ons bij, o Valentijn.

Valentinus schutspatroon
van de zieken die soms vallen
Sta ons bij in elke nood
help in noodgevallen
Sta in nood, aan onze zij,
Sta ons bij, o Valentijn.

Als de wrede zomerzon
veldgewassen deed verschroeien
Bleef uw klare bron
onze akkers steeds besproeien
Sta in nood, aan onze zij,
Sta ons bij, o Valentijn.

Bij de snelle waterbeek
staat vanouds uw schutskapelle;
zend uw zegen op ons neer,
als wij om uw hulpe snellen.
Sta in nood, aan onze zij,
Sta ons bij, o Valentijn.

Naar schatting lopen zo’n 150 mensen mee met de jaarlijkse lichtprocessie. De bedevaartgangers trekken via de Dorpstraat, provinciale weg, Borkelsedijk, Weerderdijk naar de Loverensedijk. Als de stoet is aangekomen bij de kapel, wordt er kort gesproken, gebeden en gezongen onder begeleiding van de plaatselijke fanfare.

In optocht lopen de mensen al zingend naar de Valentijnskapel

© Monika Vanderhercke en Jan Stads

Kleurenfoto, 14 februari 2011

Iedereen krijgt gelegenheid even het kapelletje in te gaan om de Heilige Valentijn, omringd door kaarsen en bloemen, te aanschouwen. Na afloop wordt er warme chocomelk met koek geserveerd.

De heilige Valentijn, omringd door kaarsen en bloemen

© Monika Vanderhercke en Jan Stads

Kleurenfoto, 14 februari 2011

Mocht u tijdens uw wandel- of fietstocht de kapel willen bezoeken, dan kan dat dagelijks. Het gebouw ligt op de route van het Grenslandpad (LAW 11). Wandelvereniging 'Via-Via' geeft in haar verslag van de etappe Borkel en Schaft - Eersel ook interessante informatie over de kapel.