De geschiedenis van de 3 natuurbaden in de gemeente Vlijmen en de jarenlange strijd van Janus van Engelen

Afgelopen mei verscheen een boek met veel beeldmateriaal over de geschiedenis van de drie natuurzwembaden in de gemeente Vlijmen: het Haarsteegse Wiel, het Nieuwkuijkse Wiel en het Vlijmense natuurbad. Dat er drie zwembaden waren in Vlijmen kwam doordat er onderlinge concurrentie was tussen de dorpen. Een zwembad stelde ook niet veel voor. Het waren wielen met amper voorzieningen. Maar zwemmen was populair, ondanks dat men niet gezamelijk mocht zwemmen: mannen, vrouwen, jongens en meisjes moesten apart. Om en om en aan een vlag kon je zien wie er op die dag aan de beurt was. Er was ook niet veel te beleven in de jaren dertig en daarna. In 1934 werd de Vlijmense zwemvereniging opgericht die het natuurbad op de grens van Vlijmen en ‘s-Hertogenbosch mocht gaan exploiteren. Rond dit natuurbad ontstond eind jaren dertig een conflict met gemeente ‘s-Hertogenbosch, die daar vlakbij een vuilstort opende. Juridische procedures volgden en uiteindelijk verloor gemeente ‘s-Hertogenbosch de procedure en moest de vuilstort dicht. In Haarsteeg werd het natuurbad ook gerund door de plaatselijke zwemvereniging. De drie baden zijn allang geen officieel zwembad meer, maar er wordt nog steeds gezwommen op zonnige dagen. Het boek gaat niet alleen over de natuurbaden, maar voor de helft ook over Janus van Engelen (1908-1989), de boerenzoon uit Haarsteeg, die belangrijk was voor de geschiedenis van de baden. Hij speelde een grote rol in de verwikkelingen rond het Nieuwkuijkse en Haarsteegse Wiel. De strijd met gemeente Vlijmen was een dusdanig zware mentale belasting dat hij opgenomen moest worden in Voorburg, een psychiatrische ziekenhuis te Vught waar hij vaker verbleef. Hij leed aan vervolgingswaanzin. Van Engelen was gek van zwemmen, tonproaten, schaken, betrokken bij veel verenigingen, schrijver van ingezonden brieven en vol van plannen die hij zelf niet kon uitvoeren.

Vindplaats: BRA H3 MEIJ 2021

Tijdschrift: Met gansen trou

Sinds 1951 verschijnt elke maand het tijdschrift Met gansen trou van Heemkundekring Onsenoort. De naam van dit periodiek is ontleend aan een tekst die voorkwam in het wapen van het huis Half-Wassenaar, de vroege Heren van Kasteel Onsenoort bij Nieuwkuijk. De heemkundekring heeft deze naam gekozen als symbool en als doelstelling. Men wilde door middel van het tijdschrift de drie dorpen dichter bij elkaar brengen. De kring werd in 1943 opgericht door vijf Nieuwkuijkse jeugdleiders in samenwerking met vijf cisterciënzers van Abdij Mariënkroon. Na twee jaar, bij het vertrek van vier van de vijf initiatiefnemers, hield de vereniging op te bestaan. Maar in 1947 werd de kring heropgericht door de paters dr. Pascalis Vermeer en Tarcisius van Schijndel. Zij werden voorzitter en secretaris en bleven dat tot aan hun dood in 1991 resp. 1992.

De abdij was en is het centrum van alle activiteiten en met name pater Tarcisius was jaren lang bijna volledig vrijgesteld voor het heemkundewerk. In 1951 werd onder redactie van beide paters het tijdschrift Met gansen trou in het leven geroepen; het tweede heemkringperiodiek van Brabant. Het heemgebied bestond toen uit drie kerkdorpen: Vlijmen, Haarsteeg en Nieuwkuijk, die vanaf 1935 een gemeente vormden. Abdij Mariënkroon vormde de thuisbasis van Heemkundekring Onsenoort. Tal van heemkundige aspecten van het dekenaat Heusden en Baardwijk werden in het tijdschrift beschreven. Tot 1975 was het uitgeven van dit tijdschrift, dat op de abdij werd gedrukt, vrijwel de enige activiteit van de kring. In hetzelfde jaar werden nieuwe statuten opgesteld en werd de vereniging een echte heemkundekring, die naast het uitgeven van het tijdschrift allerlei activiteiten organsieert zoals excursies, lezingen, tentoonstellingen en fietstochten. Dit leidde tot een veel grotere rol van de overige bestuursleden en vrijwilligers. Het heemgebied beslaat tegenwoordig de elf kernen van de nieuwe gemeente Heusden en twee voormalige gemeenten Engelen en Bokhoven (sinds 1971 behorend tot 's-Hertogenbosch).

Het huidige maandblad opent steeds met een archeologische vondst en eindigt met een foto van de maand, die meestal betrekking heeft op het jaarthema van Open Monumentendag. Tijdens de zomermaanden verschijnt een dubbel nummer, gewijd aan een specifiek onderwerp. Dit jaar vierde de kring haar 65-jarige jubileum, onder andere met het uitgeven van een DVD met alle jaargangen van Met gansen trou.

Vindplaats: T 07445