Wandelen door de Brabant-Collectie: Van Oosterhout naar Raamsdonk

Etappe 7 Zuiderwaterlinie Wandelpad (22,3 km)

Vandaag wandelen we vanuit Oosterhout in noordelijke richting via Geertruidenberg naar het eindpunt Raamsdonk. Net als in etappe 6 liggen begin- en eindpunt voor een wandelaar slechts zo’n 9 km uit elkaar, maar door allerlei interessante slingers te maken in het Brabantse land wandelen we wat extra kilometers. Op onderstaande uitsnede van een historische kaart uit 1810 kun je het gebied zien waar we vandaag doorheen lopen én enkele historische plekken die de vorige keer op ons pad lagen.

Uitsnede van: Carte Figurative De L'Arrondiessement de Breda Formée En Grande
Partie par H. Verhees etc. Pentekening, gekleurd. Maker: Hendrik Verhees. Datering: 1810.
Formaat gehele kaart: 57,5 x 91 cm. Vindplaats: Bataafs Brabant / West / 1810 (1) 

Bij knooppunt 38 gaan we via het viaduct het Wilhelminakanaal over. Onderstaande prentbriefkaart toont de situatie rond 1938, toen hier nog een draaibrug lag. Deze werd op 30 oktober 1944 door de Duitsers tijdens hun terugtocht opgeblazen.

Oosterhout Bredascheweg - Wilhelminakanaal. Prentbriefkaart. Maker en uitgever onbekend.
Datering: ca. 1938. Formaat: 9 x 14 cm. Vindplaats: pbk-O 31 / 132 (1)

Aan de overkant van het water komen we langs Bredaseweg 106, een rijksmonument. Dit gebouw van architect Jan Verheul dateert uit 1901 en huisvestte tot 1927 bierbrouwerij De Gekroonde Bel. In de bibliotheek van Tilburg University bevindt zich een fraai boekwerkje uit 1904, waarin vol lof over het pand wordt gesproken (pag. 7): “Wie thans de tramlijn volgt van Breda naar Oosterhout, ziet op weinige minuten afstands van laatstgenoemde plaats een prachtgebouw verrijzen, dat als het ware eenieders aandacht tot zich trekt. Ontworpen in den nieuwen stijl, regelmatig doorgevoerd, doch met vermijding der twee uitersten, heeft de heer J. Verheul Dzn., architect te Rotterdam, naar wiens teekening en ontwerp het gebouw is uitgevoerd, een doorslaand bewijs gegeven, dat ook voor fabrieksgebouwen schoonheid van vorm te paren is aan doelmatigheid van inrichting.” De uitgave is verluchtigd met enkele foto’s, waaronder deze.

Voorgevel van bierbrouwerij De Gekroonde Bel. In: Noordbrabantsch-Beiersch
bierbrouwerij "De Gekroonde Bel", Oosterhout (N.-Br.) etc. Pag. 2. Vindplaats: CBM C 06333

De voorgevel is opgesierd met enkele kleurige tegeltableaus, vervaardigd door de Faïence- en Tegelfabriek Holland te Utrecht. Hieronder een voorbeeld van zo’n tableau, te vinden aan de rechterzijde van het pand. Biergilde De Gecroonde Bel hanteert deze afbeelding momenteel als zijn logo.

Tegeltableau met het beeldmerk van De Gekroonde Bel.
Bredaseweg 106/106 A, Oosterhout. © Jolanda van den Akker / 
Brabant-Collectie, Tilburg University

Van 1927 tot 1935 was hier een bierbottelarij gevestigd. Daarna nam Philips het terrein over en vestigde er eerst gloeilampenfabriek Volt en later PDM Magneetbanden. Na een restauratie van het complex biedt het momenteel plaats aan diverse kantoor- en bedrijfsruimtes.

Via het Slotpark lopen we verder oostwaarts en passeren op Zandheuvel 51 de voormalige Sint-Vincentiusschool (nu: Speelgoed- en Carnavalsmuseum ‘Op Stelten’). De Brabant-Collectie is in het bezit van onderstaande prentbriefkaart van het gebouw dat stamt uit 1914.

St. Vincentiusschool a/d Zandheuvel. Oosterhout. Prentbriefkaart. Maker,
uitgever en datering onbekend. Formaat: 9 x 14 cm. Vindplaats: pbk-O 31 / 610.11 (1)

We bevinden ons nu in het beschermde stadsgezicht De Heilige Driehoek, waarvan de kern gevormd wordt door drie aan elkaar grenzende kloostercomplexen. Aan de rechterkant bevindt zich op Zandheuvel 90 de Onze Lieve Vrouweabdij. Iets verderop, aan de Kloosterdreef, ligt Sint-Catharinadal. Het derde kloostercomplex, de Sint-Paulusabdij, ligt niet op onze route. Het gebied is omgeven door tuinen, landerijen en boerderijen. Het is gesitueerd op de rand van het hoge en het lage deel van Oosterhout. Je vindt er houtwallen en oude waterlopen die in de volksmond rullekes werden genoemd.

Een paar kilometer verderop ligt iets van onze route verwijderd de Slotbosse Toren, een restant van het uit 1289 daterende kasteel Strijen. Toen edelman Willem van Duvenvoorde rond 1325 het terrein opkocht, maakte hij er een van de grootste kastelen in Brabant en Holland van. In de 16e eeuw, tijdens de Tachtigjarige Oorlog, werd het vernietigd en nooit meer herbouwd. Nu rest een 25 meter hoge hoektoren, gelegen op een eilandje omringd door sloten.

Toren van kasteel Strijen, Oosterhout. Gekleurde pen-/penseeltekening.
Maker en datering onbekend. Vindplaats: O 31 / 820.11 Strij (8)

We lopen noordwaarts en laten Oosterhout achter ons. Nadat we onder de drukke A59 door zijn gewandeld, lopen we langs de oevers van de Donge en krijgen al snel de voormalige Dongecentrale in zicht.

Zicht vanaf de zuidkant op de Dongecentrale (augustus 2023).
© Jolanda van den Akker / Brabant-Collectie, Tilburg University

Deze eerste provinciale elektriciteitscentrale van Noord-Brabant deed dienst van 1919 tot 2011. Na een grondige restauratie is het momenteel een event-locatie. Op deze webpagina is de geschiedenis van dit bijzondere gebouw mooi in beeld gebracht.

Na de brug over de Donge bereiken we Geertruidenberg waar we het pad over de stadswal volgen. Deze plaats, gelegen aan belangrijke vaarroutes, kreeg in 1213 stadsrechten en was van oorsprong Hollands. Willem van Oranje gaf na zijn Inname van Geertruidenberg in 1573 de opdracht de middeleeuwse stadsmuur te vervangen door een gebastioneerd stelsel. In de 17e eeuw zorgde Menno van Coehoorn voor verdere uitbreidingen en werd de stad een strategische plaats in de Zuiderwaterlinie. In 1813 werd Geertruidenberg definitief bij (Noord-)Brabant gevoegd.
Onderstaande kaart uit onze collectie geeft een indruk van de stad in de 18e eeuw.

Grondtekening van de Stad Geertruidenberg. Kopergravure. Maker onbekend.
Uitgever: Isaak Tirion. Datering: 1747. Formaat: 20,7 x 32,2 cm. Vindplaats: G 22.1 / 020 (9)

We verlaten het onverharde pad en lopen langs de Zuil van de Toekomst en de Zuil van de Geschiedenis. Deze twee pilaren, in 2013 vervaardigd ter gelegenheid van 800 jaar stadsrechten, staan in de buurt van waar ooit een stadspoort stond. Iets verderop herinnert een beeld van een man die twee platen in de vorm van een V wegduwt aan de zogenaamde Broodcrossing van 19 mei 1945. Bij het beeld staat een replica van een historisch tegeltableau. Hierop worden de inwoners van Geertruidenberg bedankt voor de voedselhulp die zij boden aan Hardinxveld-Giessendam in mei 1945.

Heb je zin en tijd, dan kun je in Geertruidenberg een kleine omweg maken om nog wat extra bezienswaardigheden te bekijken, zoals de Hoofdwacht, het Arsenaal, het Staatenbolwerk met het Kruithuis en de Oude Wacht. Onze route gaat echter naar de Markt, een prima plek overigens voor een pauze. De typische vorm van deze markt vindt zijn oorsprong in de zandrug waarop de stad gebouwd is.

Geertruidenberg. Markt.. Prentbriefkaart. Maker: Arthur Klitzsch. Uitgever: Gez. de Wit.
Datering: 1929. Formaat: 9 x 14 cm. Vindplaats: pbk-G 22.1 / 121 Mark (6)

Ben je op zoek naar meer historische prentbriefkaarten? Kom dan eens langs bij de Brabant-Collectie, bijvoorbeeld voor het nieuwe boekwerkje Een glashelder verhaal van Bas Zijlmans en Cees Schuller, dat gaat over de omzwervingen van een serie glasnegatieven van Geertruidenbergse prentbriefkaarten. Of bekijk vanuit thuis onze website BCfinder en ontdek wat we nog meer in huis hebben over deze fraaie vestingstad.

Opnieuw steken we de rivier Donge over en bereiken Raamsdonkveer. Hier maken we een kleine lus naar fort Lunet aan de Donge, gebouwd tussen 1837-1839 om de Zuiderwaterlinie en vesting Geertruidenberg te versterken. Ook zorgde het voor de verdediging van de Donge en de straatweg Breda-Gorinchem. Fort Lunet is in 1919 opgeheven als verdedigingswerk. Na een restauratie in 2012-2014 is hier momenteel een escaperoom met restaurant gevestigd.

We steken de A59 over bij knooppunt Hooipolder en zien aan de rechterhand een watertoren naar ontwerp van Hendrik Sangster. Iets verderop ziet de goede observeerder aan Oosterhoutseweg nr. 79 nog een fraai bouwwerk, namelijk een voormalig stoomgemaal daterend uit 1901.
Nadat we onder de A27 door zijn gegaan volgen we een fraai pad langs rivier de Donge. Daar waar de rivier naar rechts gaat, slaan wij links af en zien in de verte de St. Bavokerk van Raamsdonk, het eindpunt van vandaag. De volgende keer lopen we naar Drunen.

Zicht op de St. Bavokerk van Raamsdonk (augustus 2023).
© Jolanda van den Akker / Brabant-Collectie, Tilburg University

Bronnen:

• Noordbrabantsch-Beiersch bierbrouwerij "De Gekroonde Bel", Oosterhout (N.-Br.): beschrijving der inrichting. Bergen op Zoom: Juten, 1904. Vindplaats: CBM C 06333
• J. Hoek: Raamsdonk en Raamsdonkveer: ten tijde van weleer. Raamsdonkveer: Vèrse Hoeven, 1995. Vindplaats: BRA Z6 HOEK 1995
• A. Spee e.a.: Kleine monumenten: Geertruidenberg, Raamsdonkveer, Raamsdonk. Geertruidenberg: Oudheidkundige Kring 'Geertruydenberghe', 2013. Vindplaats: BRA J3 SPEE 2013
• H. Tielemans: Wandelen door vergeten Oosterhout: een greep uit de fotocollectie van Harrie Tielemans. Raamsdonkveer: Vèrse Hoeven, 1999. Vindplaats: BRA Z6 TIEL 1999
• B. Zijlmans en C. Schuller: Een glashelder verhaal: de omzwervingen van een serie glasnegatieven van Geertruidenbergse prentbriefkaarten. Geertruidenberg, 2023. Vindplaats: BRA Y3 ZIJL 2023

Wandelen door de Brabant-Collectie: Van Terheijden naar Oosterhout

Etappe 6 Zuiderwaterlinie Wandelpad (21,7 km)

Startpunt Terheijden en eindpunt Oosterhout liggen hemelsbreed voor een wandelaar slechts 9 km van elkaar verwijderd. Maar onze route van het Zuiderwaterlinie Wandelpad voegt er enkele uitstapjes in noordelijke en zuidelijke richting aan toe en dus zullen we vandaag flink wat meer kilometers gaan maken. Onderstaande uitsnede van een historische kaart uit 1794 toont het gebied dat we doorkruisen én enkele plaatsen met een rijke historie, zoals de Spinolaschans en de linies Den Hout en Munnikenhof. Maar daarover straks meer.

Uitsnede van: Plan van de steden en environs van Breda, en Geertruidenberg.
Manuscriptkaart (pen, gekleurd). Maker: Joan H.A. Camp. Datering: 1794.
Formaat van de gehele kaart: 42 x 64 cm. Vindplaats: Generaliteitsland Brabant / West / Breda / 1794 (1)

We beginnen bij knooppunt 15 aan de zuidrand van Terheijden. Als snel verlaten we de bebouwing en via de Schimmelseweg komen we bij een schelpenpad dat ons voert langs de Terheijdense Binnenpolder. Tot begin 14e eeuw lag hier een veenpakket van ruim twee meter dik. Daarna startte de turfwinning die vele eeuwen zou voortduren. Op dit moment zijn Waterschap Brabantse Delta en Staatsbosbeheer druk bezig om dit eens zo waardevolle natuurgebied in ere te herstellen.
We komen bij de Linie van Den Hout, een stelsel van aarden wallen begroeid met bomen. Aan onze linkerkant raast iets verderop het autoverkeer op de A59 voorbij, rechts liggen maïsvelden. Hoe anders moet de aanblik zijn geweest toen Frederik Hendrik in 1625 opdracht gaf deze wallen aan te leggen. Sowieso zijn de eiken die we nu zien pas na 1830 aangeplant. Vóór die tijd was alles kaal, zodat het zicht op de vijand onbelemmerd was. In 2004 is een gedeelte van de aanplant gekapt om de zigzagvorm van de linie weer zichtbaar te maken.

Informatiebord bij de Linie van Den Hout (augustus 2023)
© Jolanda van den Akker / Brabant-Collectie, Tilburg University

Frederik Hendrik wilde de aarden wallen gebruiken als uitvalsbasis voor een aanval op de Kleine Schans in Terheijden. Op die manier wilde hij het door de Spanjaarden zwaar belegerde Breda bevoorraden. Maar de slag werd een fiasco en Breda kwam op 2 juni 1625 in Spaanse handen. Pas 12 jaar later wist Frederik Hendrik de stad te bevrijden.
In 1701 maakte Menno van Coehoorn van de eenvoudige wallen een heuse linie als onderdeel van de Zuiderfrontier, een aaneengesloten reeks van verdedigingswerken en inundatiegebieden van Bergen op Zoom tot en met 's-Hertogenbosch. Tussen Breda en Geertruidenberg lag een gedeelte van het land zo hoog dat het onmogelijk onder water gezet kon worden. Daarom werden hier extra verdedigingswerken gebouwd. De Linie van Den Hout en de eveneens in 1701 aangelegde Linie van de Munnikenhof waren daar onderdeel van. We lopen een stukje over deze linie, een aarden wal in zigzagvorm met een natte gracht. Toen in 1912 begonnen werd met de aanleg van het Markkanaal vond men het blijkbaar geen probleem dat dit kanaal dwars door de linie heen sneed. Gelukkig is het resterende gedeelte aangemerkt als natuurgebied en is Linie van de Munnikenhof begin 21e eeuw in ere hersteld, inclusief de oorspronkelijke gracht.

Het vestingwerk ontleent zijn naam aan Buytenplaets Het Munnikenhof dat in 1324 toebehoorde aan de Abdij van Middelburg en ten noorden van de huidige linie lag. Vóór het Beleg van Breda in 1624 woonden er Norbertijnen van de Abdij van Tongerlo. Momenteel vind je hier een boerderij en een mini-camping.
We lopen langs het Markkanaal, steken het water over en gaan verder zuidwaarts over de Hartelweg. De huizen die hier staan, vormen tegenwoordig buurtschap De Hartel. Het ligt op een zandrug ten oosten van de Mark en ten noorden van polder de Lage Vucht. Oorspronkelijk lag het ten noorden van het huidige Markkanaal, maar dit gehucht is in de 17e eeuw verdwenen.

We slaan rechtsaf voor een uitstapje rondom het volgende verdedigingswerk: de Spinolaschans, ook wel de Grote Schans genoemd. Deze schans is volledig begroeid met eiken en in het midden ligt een grasveld.

Spinolaschans (augustus 2023). © Jolanda van den Akker / Brabant-Collectie, Tilburg University

De schans ontleent zijn naam aan veldheer Ambrogio Spinola, die hier in 1624 een strategische plek vond voor de belegering van Breda. De schans, aangelegd op een rivierduin, blokkeerde de noordelijke toevoerwegen naar Breda. Op die manier kon hij de bevolking van deze stad uithongeren en tot overgave dwingen.

Ambrosius Spinola. Opperbevelhebber van 't Spaansche Leger in de Nederlanden.
Kopergravure. Maker: Jacob Houbraken. Datering: 1749-1796.
Formaat: 22,4 x 14,7 cm. Vindplaats: P / S 79.6 (2)

Onderstaande kaart van de Brabant-Collectie toont de vestingwerken en de inundatievlaktes tijdens het Beleg van Breda door Spinola in 1624. Bekijk deze kaart vooral ook op onze website BCfinder waar je kan inzoomen op detailniveau.

Obsidio Bredae per Ambrosium Spinolam Anno D. 1624. Kopergravure. Maker onbekend.
Uitgever: Joan Blaeu. Datering: 1647-1649. Formaat: 54,8 x 65,9 cm. Vindplaats: B 83 / 1624/1625 (8)

De oriëntatie van de kaart is naar het oosten. Centraal ligt Breda. Ten noorden van Breda (hier dus links op de kaart) ligt de Vuchtpolder met dwars daar doorheen lopend de Zwarte Dijk met redoutes, maar zo dadelijk meer hierover. Nog een klein stukje verder naar links, bij nummer 2 en rood omcirkeld op onderstaande uitsnede, ligt de Spinolaschans.

Uitsnede van Obsidio Bredae etc. met rechts bij nr. 2, rood omcirkeld, de Spinolaschans.

Na het Beleg van Breda liet Spinola de schans grotendeels afbreken. Maar Frederik Hendrik, die in 1637 Breda bevrijdde, liet de schans herbouwen en uitbreiden tot de huidige vorm. Tot 1838 is de schans nog een verdedigingswerk, ook al neemt het belang ervan steeds verder af. Uiteindelijk deed het enkel dienst als opslagplaats voor militair materieel. Sinds 1985 is het terrein in handen van Staasbosbeheer.

We komen aan bij de Strikberg, een rivierduin gevormd door het zand dat rivier de Mark hier afzette. Via een fraai graspad langs kleinschalig beheerde weilanden komen we bij de eerdergenoemde Zwarte Dijk, gelegen aan de Lage Vuchtpolder. Vucht is een Oudhollands woord voor vocht. Dat het hier zo vochtig is, komt onder andere door het jarenlang afgraven van veen in de 14e eeuw. Schuiten, voortgetrokken door trekpaarden op de Zwarte Dijk, transporteerden de gewonnen turf. Door de ontginning kwam het gebied lager te liggen en was het in de 17e en 18e eeuw uitermate geschikt voor inundatie. In die tijd lag de Zwarte Dijk midden in de Vuchtpolder, zoals te zien is op bovenstaande kaart Obsidio Bredae. Nu is alles aan onze rechterzijde bebouwd. Op de Zwarte Dijk liet Spinola voor zijn soldaten verschansingen bouwen, de zogenaamde redoutes. Bovengronds is hiervan niks bewaard gebleven en de exacte locatie en afmetingen zijn helaas niet bekend. Onlangs zijn de redoutes in ere hersteld en Merel van der Linden creëerde hier landschapselementen.

Zwarte Dijk met landschapselementen van Merel van der Linden (augustus 2023).
© Jolanda van den Akker / Brabant-Collectie, Tilburg University

In de 20e eeuw was de Lage Vuchtpolder een landbouwgebied, maar nu is het weer teruggegeven aan de natuur en omgevormd tot een 'natte natuurparel' met ruimte voor plant en dier.

We bereiken de noordrand van Teteringen. Bij de uit 1927 daterende Sint-Willibrorduskerk aangekomen, slaan we links af en lopen het dorp uit.

Sint-Willibrorduskerk, Teteringen (augustus 2023)
© Jolanda van den Akker / Brabant-Collectie, Tilburg University

R.K. Kerk Teteringen. Prentbriefkaart. Maker en uitgever onbekend.
Datering: 1940-1970. Formaat: 14 x 8 cm. Vindplaats: pbk-T 23.1 / 411.11 Will (1)

We bereiken de Vrachelse Heide. Iets van de route af ligt in de bossen Schans bij het Pannenhuis. Rond 1647, tijdens de Hollandse Oorlog, waren in herberg Het Pannenhuis soldaten van diverse nationaliteiten ingekwartierd. De aangelegde schansjes moesten Oosterhout verdedigen tegen de vijand. Vandaag de dag zie je niets meer van die schansjes en is het louter een panvormige laagte in het bos. Op onderstaande uitsnede van een kaart uit 1637 zie je iets links van het midden de benaming pannenhuys staan. Tevens staan op de kaart de Zwarte Dijk, de Vuchtpolder en Teteringen vermeld.

Uitsnede van Belegering van Breda door Frederik Hendrik. Kopergravure. Maker:
Hendrik Hondius (I). Datering: 1637. Formaat gehele kaart: 35,8 x 45,2 cm.
Vindplaats: B 83 / 1637 (12) 

Het eindpunt van onze wandeling is knooppunt 38, net vóór de brug over het Markkanaal. De volgende keer lopen we verder naar Raamsdonk.

Bronnen:

• A. Andriessen e.a.: Dagboek van een dorpspastoor in Teteringen: een tijdsbeeld van 1925 tot en met 1945. In: Themanummer Teterings Erfdeel, 2019, nr. 110, pag. 1-92. Vindplaats: T 09644
• D. Janssens: Omwaterde Kastelen of Heerenhuijsingen bij de Linie van Munnikenhof. In: Themanummer De Vlasselt, 2008, nr. 119, pag. 1-64. Vindplaats: T 07454
• M.A. Kuijpers: 100 jaar Markkanaal 1905-2005. Breda: Kuijpers, 2005. Vindplaats: BRA W3 KUIJ 2005
• G. Otten: De Hartel: een Terheijdense buurtschap in Breda. In: Themanummer De Vlasselt, 2012, nr. 135, pag. 1-95. Vindplaats: T 07454
• J.P.M. Rooze: De belegering van Breda door Spinola 1624-1625. Alphen a/d Rijn: Canaletto/Repro-Holland, 2005. Vindplaats: BRA N2 ROOZ 2005

Landgoed Oosterheide. Cultuurhistorie en verhalen

Afgelopen januari verscheen een boek met verhalen over geschiedenis en natuur van het landgoed Oosterheide, gelegen tussen Oosterhout en Breda. Het boek geeft veel wetenswaardigheden over de ontstaansgeschiedenis, de bewoners, het gebied, de omgeving en het huidige beheer. Ook is er veel aandacht voor de bijzondere flora en fauna, uniek voor dit gebied. Het landgoed, waarover vele verhalen de ronde doen, heeft een rijke cultuurhistorie. Vroeger was het militair terrein. In de 18e eeuw vonden er drie grote legeroefeningen plaats. De eerste onder Willem IV, de tweede en derde onder Willem V. In het boek staan ook een aantal volksverhalen over het landgoed, onder andere in relatie tot de militaire oefeningen en verder over ridders, heksen, spoken en duivels. Begin 20e eeuw kwam de familie Delcourt op het landgoed wonen. Zij gaven het landgoed de huidige vorm. In 1975 kocht Natuurmonumenten het landgoed van de familie en beheert het tot op de dag van vandaag met veel zorg en oog voor detail.

Vindplaats: BRA J SMEU 2023

Meer te weten komen over Oosterhout? Een heerlijkheid…

Op 1 mei 1977 zag het eerste nummer van het mededelingenblad van de Heemkundekring ‘De Heerlijkheid Oosterhout’ het levenslicht. Op de eerste twee bladzijden werd secuur uitgelegd wat er onder heemkunde moest worden verstaan en hoe de Oosterhoutse kring dit in zou gaan vullen. In de artikelen die in dat nummer volgden, over schuttersgilden, Brabantse boerderijen en bloeiende planten, staat steeds Oosterhout centraal. En dat zal in de nummers die volgen zo blijven. “Uiteraard”, zou je willen zeggen, want daar gaat het om: ‘Het kennen van het ‘Heem’, het eigen erf’. Sinds dat eerste nummer passeerden heel veel onderwerpen de revue: hoogte- en dieptepunten uit de geschiedenis van Oosterhout.

In 2020 zijn we toe aan de 44ste jaargang van het periodiek en nog steeds komen de meest uiteenlopende onderwerpen over het voetlicht in een blad dat er in de loop der tijd steeds fraaier uit gaat zien. Hadden de vroegste nummers een wat primitief ogende pentekening van een Brabantse boerderij op de voorpagina en een beperkt aantal getypte pagina’s als binnenwerk, nu ligt er bij de leden vier keer per jaar een full colour blad op de mat van 36 pagina’s, gedrukt op glanzend papier.

In de huidige jaargang werd een inkijkje geboden in bijvoorbeeld de geschiedenis van de Villa Mathilda en hoe deze Johan van Beek inspireerde tot het maken van een natuurgetrouwe maquette. Aan een foto van een plekje in Oosterhout werden interessante wetenswaardigheden gekoppeld, de boeiende (schilders)familie Van der Meer de Walcheren (vader en moeder Pieter en Christine, en dochter Anne Marie) werd in woord en beeld uitgelicht. Verder komen de verklaring van straatnamen en het doen en laten van Oosterhouters die actief zijn in het verenigingsleven uitgebreid aan bod. En dan hebben we nog niet alles uit het eerste nummer van dit jaar genoemd.

Wat in het tweede nummer in het oog sprong was de indrukwekkende lijst van ruim honderd korte en lange artikelen over Oosterhout die tussen 1877 en 1963 in het veelgelezen tijdschrift De Katholieke Illustratie zijn verschenen. Wanneer je die artikelen achter elkaar zet, krijg je een goed beeld van het wel en wee van Oosterhout in de genoemde periode. Maar in De Katholieke Illustratie ligt het accent wel sterk op religieuze zaken. In De Heerlijkheid. Periodiek van Heemkundekring De Heerlijkheid Oosterhout komen, zoals het hierboven geschrevene duidelijk maakt, veel meer aspecten aan de orde.

H. Reynier Brouerius: Het Huijs van Strijen in Oosterhout
Pentekening. Vindplaats: O 31 / 820.11 Strij (10)

In onze zoekmachine BCfinder is ook veel te vinden voor Oosterhout. Bijna duizend boeken en (tijdschrift)artikelen en ruim tweehonderd topografische afbeeldingen komen tevoorschijn wanneer je de plaatsnaam Oosterhout als zoekterm invoert. Grasduinen of onderzoek doen in deze bronnen, digitaal of – als het straks weer kan – ter plekke, moet voor de mensen die ‘het heem’ aan het hart gaat een HEERLIJKHEID zijn.

Vindplaats: T 07421

{Meer} Jongens van toen. Oosterhoutse jongens in de jaren dertig en veertig

'{Meer} Jongens van toen' is de opvolger van 'Jongens van toen. Oosterhoutse jongens in de jaren vijftig'. Het boek speelt zich af in de jaren '30 en '40.  Oosterhout, indertijd een dorp met ongeveer 15.000 inwoners, kende vele werklozen zo direct na de economische crisis. Hoofdrolspelers zijn Janus, Wim en Sjef Mertens, drie broers uit een groot gezin in de Oosterhoutse Klappeijestraat. Inmiddels zijn het mannen op leeftijd. Ze vertellen over hoe zij de jaren '30 en '40 ervaren hebben; met de leuke en minder leuke herinneringen, hoe zij speelden, naar school en later naar het werk gingen in het Oosterhout van toen.

Tevens wordt in dit boek aandacht besteed aan veel voorname Oosterhoutse mensen en belangrijke gebeurtenissen van die tijd.Het boek geeft een goed tijdsbeeld van het dorp in de jaren '30 en '40.

Meer boeken over Oosterhout vind u in de rubriek BRA Y.

Vindplaats: BRA Y3 BOSC 2011

(Vindplaats 'Jongens van toen': BRA L3 BOSC 2008)

Oosterhout in de Tweede Wereldoorlog

Stan Bol en Cees Kops, auteurs van het recent verschenen boek Oosterhout in de Tweede Wereldoorlog,  waren op 3 april jl. te gast bij de burgemeester van Oosterhout, S. Huisman, om het eerste exemplaar te overhandigen. Mevrouw C. Verhulst-van Bekhoven was ook aanwezig. Zij heeft waardevolle aanvullingen over met name Joodse onderduikers bij dit boek gegeven .

Kijk en luister naar enkele fragmenten:

Beide heren hebben het dagelijks leven van de inwoners van Oosterhout tijdens de oorlog beschreven in het boek Oosterhout in de Tweede Wereldoorlog. Wat betekende de bezetting door de Duitsers voor de bevolking van Oosterhout? Hoe was het verzet georganiseerd? Deze en vele andere vragen over o.a. de voedselvoorziening, NSB, luchtbescherming, bevrijding en wederopbouw van Oosterhout worden in dit boek beantwoord.
Nog niet eerder gepubliceerd archiefmateriaal vormt de basis van het boek.

Lees ook het artikel in BN de Stem.

U kunt dit boek raadplegen bij de Brabant-Collectie.

Vindplaats: BRA Y3 BOL 2012