Over mij

Mijn foto
De Brabant-Collectie is in 1837 in 's-Hertogenbosch opgericht door het Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant en wordt sinds 1986 beheerd door de bibliotheek van Tilburg University
Posts tonen met het label verlichting. Alle posts tonen
Posts tonen met het label verlichting. Alle posts tonen

woensdag 25 november 2015

Van olielantaarn tot gloeilamp

In de Brabant-Collectie zijn enkele objecten terug te vinden, die de geschiedenis van de verlichting illustreren: van de olielantaarns als straatverlichting aan het eind van de zeventiende eeuw, gaslantaarns in de tweede helft van de negentiende eeuw tot de verlichting met behulp van elektriciteit vanaf begin twintigste eeuw.

Bij de gedachten en zegenbeden van de lantaarnaanstekers voor de burgers en inwoners van de stad 's-Hertogenbosch voor het jaar 1817 is te zien hoe zij een olielamp boven de straat met een katrol naar beneden halen om deze bij te vullen. Een nieuw type olielamp in straatlantaarns werd in 1663 door Jan van der Heyden (1637-1712) uitgevonden. De raapolie als brandstof gaf beter licht dan de kaarslantaarns. Het aantal branduren was groter en het brandgevaar door een gesloten oliereservoir kleiner. Reden voor een snelle verspreiding van deze Jan van der Heyden-lantaarn, ook in het buitenland.
 Gedachten en Zegenbeden van de lantaarnaanstekers in 's-Hertogenbosch
Houtgravure. 1817
Vindplaats: ML / 411.3 (1 jan) (79)
Net voor de gaslantaarns rond 1860 in zwang kwamen, stuurden de gaslantaarnaanstekers van 's-Hertogenbosch een nieuwjaarswens die de oude situatie illustreert. Te zien is hoe twee dragers met een bak olie onderweg zijn naar de centrale lantaarn boven de pomp op de Markt.
De Gaz-lantaarnaanstekers der stad 's-Hertogenbosch
Houtgravure. 1855
Vindplaats: ML / 411.3 (1 jan) (121)
Hoe blij men is met de verlichting door elektriciteit, blijkt uit het citaat op deze prentbriefkaart met twee interieurschilderingen van de Bossche schilder Herman Moerkerk (1879-1949): 
In het petroleumlicht, bij lezen, naaien en verstellen. 
Kan men geen letter zien, de steken haast niet tellen ... 
Maar in het helder licht der electriciteit. 
Wordt werken een genot en lezen zaligheid!
Prentbriefkaart
Op achterzijde de tekst: De P. N.E. M. te 's-Hertogenbosch en het G. E.B. in Uw woonplaats staan U gaarne met alle gewenschte inlichtingen omtrent aansluiting ten dienste
Vindplaats: ML / 214.3 (1)
Bij het honderdjarig bestaan van de gloeilamp in 1979 bracht N.V. Philips' Gloeilampen deze fraaie facsimile met foudraal uit van een uitgave uit 1916, getiteld: Naamlooze Vennootschap Philips' gloeilampenfabrieken 1891-1916: Eindhoven. Dit werk is destijds uitgegeven ter gelegenheid van het 25-jarig jubileum van N.V. Philips' Gloeilampenfabrieken. De beroemde sierkunstenaar Theo Nieuwenhuis (1866-1951) tekende voor de vormgeving. Over deze bijzondere boekband en de facsimile kunt u meer lezen bij de Koninklijke Bibliotheek.
J. Feith, Th. Nieuwenhuis, Naamlooze Vennootschap Philips' gloeilampenfabrieken 1891-1916: Eindhoven,
Eindhoven : N.V. Philips' Gloeilampenfabrieken, 1979
Vindplaats: CBM L 0358
Het huidige hoofdkantoor van de lichtdivisie van Philips, Philips Lighting, is in Eindhoven gevestigd. In diverse plaatsen heeft Philips Lighting vestigingen, zoals de ‘Flips febriek’ in Roosendaal (sinds 1947). Deze fabriek gaat nu sluiten. De tentoonstelling 'Philips Roosendaal, licht op een veranderende stad' is vanaf 13 december 2015 in het Tongerlohuys in Roosendaal te zien. Het museum hoopt met deze grote Philipstentoonstelling, waarin een beeld wordt gegeven van het bedrijf, de medewerkers en de invloed op Roosendaal, de pijn van het afscheid wat te verzachten.

donderdag 19 november 2015

(Feest)verlichting

De in het centrum aangebrachte verlichting voor de komende feestdagen vormt een aanleiding voor dit blog in het Jaar van het Licht: International Year of Light. Denk hierbij ook aan de verlichting tijdens volksfeesten, zoals te zien is op deze prentbriefkaart van Jan Bijnen. Hier zien we de versierde markt van Eindhoven (1904) ter gelegenheid van het koninklijk bezoek van H.M. Koningin Wilhelmina en Z.K.H. Hendrik der Nederlanden. Ook het lichtjesfeest van St. Maarten op 11 november, dat traditioneel gevierd wordt met een lampionnenoptocht, is een mooi voorbeeld van een dergelijk feest. Stedelijke feestverlichting met gloeilampen zien we op onderstaande prentbriefkaart van de Brugstraat in Breda tijdens de feestelijkheden rondom Breda, Oranjestad 1252-1952.
Prentbriefkaart: Breda, 1952
 Brugstraat versierd en verlicht ter gelegenheid van Breda Oranjestad 1252-1952
Vindplaats: pbk-B 83 / Oranjestad (6)
De Brabantse fotografen Martien Coppens (1908-1986) en Rees Diepen (1925-2012), waarvan de Brabant-Collectie de fotografische nalatenschap beheert, maakten vele fraaie foto's waarin licht en verlichting een grote rol spelen.

In onderstaande foto van Rees Diepen uit 1962 is licht in beeld gebracht op de kermis in Tilburg.
Op de kermis in Tilburg, 1962
 
© Rees Diepen  Brabant-Collectie I Tilburg University
Vindplaats: 9589
Hieronder ziet u de Lichtstad Eindhoven (of Lampegat in carnavalstijd).
Zicht op Stationsplein en 18 Septemberplein, 1968
 
 © Martien Coppens I Nederlands Fotomuseum Rotterdam
Vindplaats: Cop SE 24 
Van 7 tot 14 november was Eindhoven in de ban van het festival GLOW. De Lichtjesroute ter herinnering aan de bevrijding vond plaats van 18 september t/m 11 oktober. Vandaag is het weer raak. Op het 18 Septemberplein is om 19.00 uur het grootse lichtspektakel Turn on the Lights te bewonderen. In Eindhoven, net buiten Nuenen, ligt ook het innovatieve, 600 meter lange fietspad van Daan Roosegaarde met honderdduizenden 'glow-in-the-dark'-steentjes, die oplichten in het donker als op het beroemde werk De Sterrennacht van Vincent van Gogh. De opening van dit pad (november 2014) was de aftrap voor het landelijke Van Goghjaar 2015.