Vogelatlas van Nederland

In november 2018 presenteerde Sovon de nieuwe Vogelatlas van Nederland: het meest volledige, actuele en betrouwbare overzicht van de Nederlandse vogelstand van broed- en wintervogels. Dit indrukwekkende naslagwerk is tot stand gekomen dankzij de hulp van honderden vrijwilligers. Nog nooit zijn alle vogels in Nederland op zo'n detailniveau geteld. Ruim 2000 vogelaars gingen drie jaar lang op pad om aantallen broed- en wintervogels in kaart te brengen. Dat alleen al komt neer op tienduizenden uren veldwerk.
Het boekwerk geeft de actuele stand van zaken van alle 369 regelmatig voorkomende vogelsoorten weer. De veranderingen die de afgelopen 40 jaar plaats vonden, zijn inzichtelijk in beeld gebracht. Naast een groot aantal vogelfoto's (in Nederland gemaakt en vaak niet eerder gepubliceerd) bevat deze uitgave 1000 verspreidingskaarten en 300 grafieken die in een oogopslag gegevens en trends samenvatten. Dit alles gecombineerd met toegankelijke teksten maakt Vogelatlas van Nederland tot een waardevol naslagwerk voor iedere vogelaar en natuurliefhebber. Alle kaarten uit het boek zijn overigens ook online beschikbaar via de site van Sovon.
Het goede nieuws dat uit dit boekwerk naar voren komt is dat het aantal overwinterende vogels is toegenomen sinds de meetperiode 1973-1977. Minder goed nieuws is dat er sprake is van een verarming, omdat de samenstelling van de vogelpopulatie steeds meer op elkaar lijkt.
Sovon Vogelonderzoek Nederland is een non-profit organisatie die in Nederland het voorkomen en de ontwikkeling van in het wild voorkomende Nederlandse vogels bijhoudt. Sovon kijkt daarbij naar de voor- of achteruitgang van vogels, en naar het hoe en waarom daarvan.

Vindplaats: NGE W SOVO 2018

'Naauwkeurige Waarneemingen' van L'Admiral

De Amsterdammer Jacob L'Admiral (1700-1770) voorzag Naauwkeurige Waarneemingen omtrent de Veranderingen van veele Insekten of gekorvene Diertjes (1774) van prachtige afbeeldingen van vlinders en andere vliegende insecten. Dit boek, vóór 1853 aangeschaft door de Genootschapsbibliotheek is later verloren gegaan. Onlangs is dit natuurhistorisch pareltje opnieuw aangekocht op een veiling.

Titelpagina
Naauwkeurige Waarneemingen omtrent de Veranderingen van veele Insekten
of gekorvene Diertjes...etc. Door wylen den Heer Jacob L'Admiral
Amsterdam: Johannes Sluyter, 1774
Vindplaats: KOD 042 N 02

Jacob L'Admiral behoorde tot een voornaam Normandisch geslacht. Samen met zijn oudere broer Jan werd hij geschoold in het maken van handgekleurde prenten door de Londense graveur en kunstschilder Jakob Christof Le Blon. Op tienjarige-leeftijd begonnen met de studie van vlinders, ontwikkelde hij zich tot een begenadigd amateur-entomoloog. Zeer nauwkeurig observeerde en tekende hij de metamorfose van eitje tot rups, van pop tot vlinder. Na een studie van dertig jaar publiceerde L'Admiral in 1740 in totaal 25 door hemzelf vervaardigde platen, die gretig aftrek vonden. Hij had de intentie meer te produceren, maar zijn aanstelling in 1750 tot ijkmeester-generaal van de Verenigde Nederlanden belemmerde dit. Na zijn dood kocht de Amsterdamse boekverkoper Johannes Sluyter de koperplaten plus de bijbehorende beschrijvingen op en maakte in 1774 deze herdruk. De Amsterdamse arts, natuuronderzoeker en uitgever Maarten Houttuyn (1720-1798) verzorgde de redactie van dit boekwerk. Tevens voegde hij de 8 platen toe die hij van L'Admiral geleend had voor de sectie over vlinders in zijn eigen uitgave Natuurlyke Historie of uitvoerige Beschryving der Dieren, Planten en Mineralen (37 delen, 1761-1773). Dat Houttuyn een groot bewonderaar van L'Admiral was, spreekt uit zijn voorwoord:

"Weinige Liefhebbers geeven zich de moeite om dit behoorlyk na te spooren, en inderdaad, daar wordt een meer dan gemeene bekwaamheid, een onverbeeldelyk geduld, en eene weergalooze oplettendheid vereischt, om hier in te slaagen."

Naauwkeurige Waarneemingen bevat in totaal 33 koperplaten, die de metamorfose van 70 soorten dag- en nachtvlinders en andere vliegende insecten en hun waardplanten in hun natuurlijke omgeving tonen. Wie de inkleuring heeft verzorgd, is niet bekend, maar mogelijk was dit de koper zelf.

Hieronder drie platen van nachtactieve nachtvlinders uit de nieuwe aanwinst.

Plaat I: Pauwoogpijlstaart
In: Naauwkeurige Waarneemingen...etc.
Amsterdam: Johannes Sluyter, 1774
Kopergravure, ingekleurd
Vindplaats: KOD 042 N 02

Bovenstaande door L'Admiral met L'A.j. ondertekende plaat toont de Pauwoogpijlstaart. Deze nachtvlinder toont bij bedreiging de roze-rode achtervleugels met zwart-blauwe oogvlek om de aanvaller te verwarren.

Plaat XVIII: Meriansborstel
In: Naauwkeurige Waarnemingen... etc.
Amsterdam: Johannes Sluyter, 1774
Kopergravure, ingekleurd
Vindplaats: KOD 042 N 02

De Meriansborstel is vernoemd naar de vermaarde Duitse kunstenares en entomologe Maria Sibylla Merian. Met name de rups van deze soort is opvallend vanwege zijn kleurrijke en borstelige uiterlijk.

Plaat XXV: Blauw weeskind
In: Naauwkeurige Waarneemingen...etc.
Amsterdam: Johannes Sluyter, 1774
Kopergravure, ingekleurd
Vindplaat: KOD 042 N 02

Het Blauw weeskind was ook in de tijd van L'Admiral al een zeer zeldzame nachtvlinder. In zijn begeleidende tekst schrijft hij:
"Het Blaauwe Weeskind. Zo word deze ongemeen groote uil onder de Liefhebbers genoemd, en zy is zo raar, dat ik bygewoond heb, dat de eene Liefhebber den ander een Ducaton voor zulk een boodt, maar ze was 'er niet voor te koop... Met te zoeken heb ik 'er nog nooit een kunnen vinden, maar in het Jaar 1726, te Versailles, langs de Avenue de Seaux naar myn Huis gaande, viel onverwagt, uit een Popelier, vlak voor my neder, de groote Rups van deeze Uil."

Zie voor meer prachtige boeken met vlinders ons blog Zomerexpositie Vlinders van 9 juli 2014.

Vindplaats: KOD 042 N 02

Schenking fotocollectie Nard Vogels

Op 20 mei jl. schonken de kinderen van Nard Vogels zijn gehele fotografische oeuvre in de vorm van ca. 3.100 afdrukken (zowel vergrotingen als foto’s in albums), ruim 5.000 (glas)negatieven en 827 dia’s aan de Brabant-Collectie. Het ontsluiten en duurzaam conserveren van deze collectie zal de nodige tijd in beslag nemen.

Nard Vogels bij vergrotingsapparaat
© Jan van Eijk

Nard Vogels (1900-1973) is een Brabantse amateurfotograaf die naast zijn werk op de boerderij, de natuur en het dagelijks leven in onze provincie fotografeerde. Hij woonde in het buurtschap Vlokhoven te Eindhoven en had 9 kinderen. Vaak trok hij in alle vroegte, als de nevel nog over de velden hing, erop uit om dauw op spinnenwebben en planten te fotograferen.Hij had een hechte verbondenheid met de natuur. 

Bedauwde grashalm, 1942
© Nard Vogels | Brabant-Collectie, TiU

Vogels was bevriend met Martien Coppens (1908-1986), wiens kerncollectie zich ook bij de Brabant-Collectie bevindt. Beiden fotografeerden veelvuldig het boerenleven en de natuur en hadden een goed oog voor het lichtspel en de weergave van dreigende luchten en wolkenpartij. Coppens fotografeerde Nard Vogels als boer tussen 1935-1940.

De Maaier, eind jaren 30
© Nard Vogels | Brabant-Collectie, TiU

Nard ontwikkelde zelf zijn platen en films en maakte na selectie tevens zijn vergrotingen. Vervolgens bracht hij nauwkeurig retouches aan op de afdrukken, die hij inzond naar fotowedstrijden. Tientallen prijzen en eervolle vermeldingen heeft hij behaald, zowel op tentoonstellingen als wedstrijden (ook in buitenland). Hij was lid van de Eindhovense fotoclub ‘De Amateur’.

Naast familiefoto’s en portretten maakte hij opnamen van o.a. boerenleven, ambachten, gebouwen, stillevens, (winter)landschappen en flora en fauna. 

Een impressie:

Nijs en Frans Vogels bij hun paard, 1943
© Nard Vogels | Brabant-Collectie, TiU

Dauw op spinnenweb, 1953
© Nard Vogels | Brabant-Collectie, TiU

Waterlelies, 1936
© Nard Vogels | Brabant-Collectie, TiU

Wilgenkatjes, 1935
© Nard Vogels | Brabant-Collectie, TiU

Vis met uien op een bord, 1934
© Nard Vogels | Brabant-Collectie, TiU

Het schaduwspel met drie glazen, 1938
© Nard Vogels | Brabant-Collectie, TiU

De collectie Nard Vogels vormt een mooie aanvulling op het reeds aanwezige werk van zes andere Brabantse fotografen.

Bijzonder vogelboekje in schenking Willy Knippenberg

Onlangs heeft de Brabant-Collectie een schenking ontvangen van diverse materialen (boeken, dia's, plakboeken, devotionalia) uit de nalatenschap van drs. Willy Knippenberg (1910-2005). Hij doceerde klassieke talen aan het seminarie Beekvliet in St. Michielsgestel, maar was tevens een groot natuurliefhebber. Samen met Vic Langenhoff (1930-1997) en Sjoerd Braaksma (1924-1993) vormde hij een driemanschap, dat in de loop van de jaren '50 gegevens verzamelde over vogels in Noord-Brabant. Ze publiceerden hierover in het tijdschrift Brabantia (vindplaats: T 00820) en later in het vaktijdschrift Limosa: Orgaan van de Nederlandse Ornitologische Unie (niet in bezit Brabant-Collectie). Het drietal schreef daarnaast de tweedelige uitgave Enige broedvogels in Noord-Brabant (vindplaatsen: CBM C 04698/1 en CBM C 04698/2).
Het waarnemen van vogels stond destijds nog in de kinderschoenen. De buitenwereld keek vreemd tegen vogelaars aan en de methode van data verzamelen oogt in onze ogen amateuristisch. Knippenberg probeerde zijn seminaristen enthousiast te maken voor de natuur door het inrichten van een museumpje met opgezette vogels op Beekvliet. Van de seminarietuin maakte hij een vogelparadijs en zijn studenten riep hij op in hun vrije tijd aan natuurstudie te doen. Al deze gegevens verzamelde en noteerde Knippenberg, o.a. in Het Vogelboekje van Jac. P.Thijsse dat onderdeel vormt van de schenking aan de Brabant-Collectie.

Omslag van Jac. P. Thijsse: Het vogelboekje
Laren: A.G. Schoonderbeek, [1944]

Titelpagina van Jac. P. Thijsse: Het vogelboekje
Laren: A.G. Schoonderbeek, [1944]
Met pentekeningen en acquarellen van Rein Stuurman

Aantekeningen van W. Knippenberg in:
Jac. P. Thijsse: Het vogelboekje (pag. 50-51)
Laren: A.G. Schoonderbeek, [1944]

Zo noteerde Knippenberg bijvoorbeeld de volgende waarnemingen van de grauwe kiekendief in onze provincie in Het vogelboekje:
♂ Deuteren 8 Juni '48 (V.L.)
♂ Juli '34 Engelen (Meer); 7 Juli '44 ♂ Beuven (A.).
1 Aug. '44: 4 jongen Mierlo (A.)
Lierop 10 Aug. '46: wsch. br. (A.)
10 April '48 Lierop: prachtig, bruidsvlucht van ♂ en ♀ (A.)
De afgelopen jaren is deze vogel gestaag in aantal afgelopen in ons land en is hij voornamelijk nog in Oost-Groningen te bewonderen.

Door W. Knippenberg vermelde waarnemingen bij Grauwe kiekendief in:
Jac. P. Thijsse: Het vogelboekje (pag. 78-79)
Laren: A.G. Schoonderbeek, [1944]

Tegenwoordig maken moderne middelen als apps het mogelijk om direct online in het veld waarnemingen in te voeren. Dit levert een schat aan informatie op voor organisaties als Sovon. Dat er ook een schaduwzijde hieraan kan zitten, vertelt Frans van Erve in een interview met Thijs Caspers (Brabants Landschap, zomer 2016, nr. 191, pag. 30-43. Vindplaats: T 07481). Doordat al deze gegevens gedeeld worden en beschikbaar zijn, gebeurt het nogal eens dat vogels verstoord worden door al te ijverige fotografen en vogelaars.

Canon van Het Groene Woud: Ontwikkeling van landschap, natuur en bewoning

Met dit rijk geïllustreerd boek van Jan van der Straaten over de historie van Het Groene Woud is het project 'Landschapscanon Het Groene Woud' compleet. Het boek is een uitgave van Stichting Brabantse Bronnen, die juni 2015 een digitale versie van de landschapscanon publiceerde. Op 12 november jl. was de presentatie van het boek, waarvoor de Brabant-Collectie ongeveer 50 foto's leverde.

Wat is er zo bijzonder aan Het Groene Woud? Waarom verschillen Het Groene Woud en de drie stedelijke gebieden Eindhoven, Tilburg en 's-Hertogenbosch zo van elkaar? Wat zijn de belangrijkste factoren die hier een rol hebben gespeeld? In hoeverre zijn er van het vroegere landschap nog elementen aanwezig? Via de Vuist van Italië, mammoetsteppes en poolklimaat, het Holoceen tot aan de Romeinse Tijd, komen we bij de mensen in Het Groene Woud: van Neanderthalers tot Romeinen. Vervolgens gaan we van de Romeinse Tijd naar het einde van de negentiende eeuw en komen we in het landschap van Het Groene Woud. Van Gemeynt, gement en gemeente naar wat er van het verleden in het huidige landschap te zien is. Door middel van het beschrijven van een beperkt aantal cruciale gebeurtenissen en verschijnselen wordt het ontstaan van Het Groene Woud duidelijk. De mogelijkheid om energie te gebruiken was vroeger beperkt tot menselijke spierkracht en paarden. Dat verklaart de opkomst van water- en windmolens, die tot aan de negentiende eeuw een grote rol speelden. Tenslotte wordt uitgebreid aangegeven waar in het landschap elementen van vroeger nog zichtbaar zijn.

Meer boeken over landbouw, natuur en milieu kunt u vinden in de rubriek BRA W.

Vindplaats: BRA W STRA 2015

Expositie 'In de Brabantse voetsporen van Van Gogh' in de Potviszaal

Vrijdagmiddag 16 oktober jl. kregen o.a. collega's van de hotspotlocaties Van Gogh Brabant en de pers een preview van de expositie In de Brabantse voetsporen van Vincent van Gogh in de Potviszaal van Natuurmuseum Brabant. De samenstellers van de tentoonstelling, Ronald Peeters en Emy Thorissen, leidden hen rond langs de objecten, foto's van vroeg 20e-eeuwse Noordbrabantse fotografen, tekeningen en brieffragmenten van Vincent van Gogh.
De expositie loopt van zaterdag 17 oktober 2015 t/m woensdag 6 januari 2016 en is een initiatief van de Brabant-Collectie, Natuurmuseum Brabant en Stadsmuseum Tilburg.

© Paul Slot

© Paul Slot

© Paul Slot

© Paul Slot

© Paul Slot

© Paul Slot

© Paul Slot

© Paul Slot

© Paul Slot

Ontdek de Regte Heide

De Week van het Landschap vindt dit jaar plaats van 18 t/m 25 oktober. Gedurende acht dagen laten de Provinciale Landschappen, zo ook het Brabants Landschap, zien hoe ze hun natuurterreinen beheren. Eén van de terreinen van laatstgenoemde is de Regte Heide. Tijdens de Week van het Landschap zal de nieuwste natuurfilm van Mark Kapteijns over dit gebied in première gaan. Daarnaast wordt hier op 24 oktober in het kader van de Nacht van de Nacht een excursie georganiseerd. Reden voor ons aandacht te geven aan dit gebied, gelegen onder de rook van Tilburg.

De Regte Heide ligt op een brede dekzandrug, die de waterscheiding vormt tussen twee beekdalen. De overgang van de hooggelegen, droge en voedselarme heide naar het natte, laaggelegen voedselrijke beekdal is zeldzaam en levert hoogteverschillen op van wel 5 meter. En dat is hoog voor Brabantse normen. Het gebied kenmerkt zich door een rijke flora en fauna. Zo bloeit hier klokjesgentiaan, zonnedauw en beenbreek. De zang van de veldleeuwerik op een mooie zomerdag doet je snel vergeten dat de stad binnen handbereik ligt. In de herfst passeren diverse trekvogels en in de wintermaanden neemt de klapekster zijn intrek op de heide. In de periode 2009-2010 heeft de mens de natuur een handje willen helpen met de herintroductie van de korhoen. Dat is echter op niets uitgelopen; de populatie hield geen stand. In 2011 is het project stopgezet.

Al dit natuurschoon wordt mooi gecombineerd met een rijke cultuurhistorie. Op de rand van de heide liggen zes grafheuvels uit de Bronstijd. Op de Kaart van Zijnen uit 1760 wordt al melding gemaakt van grafheuvels. Het origineel van deze kaart bevindt zich in het Regionaal Archief Tilburg; de Brabant-Collectie beschikt over een facsimile-uitgave (vindplaats: Generaliteitsland Brabant / Oost / Tilburg / 1760 (1)). Op deze kaart wordt de grafheuvelgroep 'de Vijf Bergies' genoemd. Ook nu nog wordt de naam 'Vijfberg' gehanteerd. Pas bij restauratiewerkzaamheden kwam men erachter dat er zes in plaats van vijf grafheuvels zijn. In 1935 verrichte Albert Egges van Giffen, grondlegger van de Nederlandse archeologie, hier onderzoek. Hij was vooral geïntrigeerd door de bijzondere vorm van de grootste heuvel, die door een greppel en een wal omringd is en daarom een ringwalheuvel wordt genoemd. Dergelijke heuvels kende men indertijd niet in Nederland en ook nu zijn ze nog zeldzaam. Bij opgravingen werden diverse grafgiften zoals strijdbijlen en dolken gevonden. De Brabant-Collectie beheert 49 objecten van dit onderzoek (zie Databank Topografisch-Historische Atlas), waaronder de volgende afbeeldingen.

Grafheuvels. Archeologisch onderzoek Rechte Heide, gemeente Goirle
Fotograaf onbekend / Biologisch Archaeologisch Instituut Rijksuniversiteit Groningen, 1935
ML / 924 Goir (4)

Tumulus (5) Rechte Heide, gem. Goirle
Maker onbekend / Biologisch Archaeologisch Instituut Rijksuniversiteit Groningen
Reproductie van tekening plattegrond, 1935
ML / 924 Goir (38)

Direct na het onderzoek in 1935 zijn de grafheuvels gerestaureerd. In 1980 en 2007 moesten de heuvels opnieuw gerestaureerd worden: paalkransen werden vervangen en ringwallen met een droge sloot werden aangelegd.

De Regte Heide is een heerlijk gebied om over te struinen. Er zijn diverse wandelroutes uitgezet en vanuit een vogelkijkhut kun je ongestoord de natuur observeren. Ben je daarna helemaal verslingerd geraakt aan dit natuurgebied, volg dan de speciale Facebook-pagina De Regte Heide liefhebbers.

Meer lezen over de Regte Heide? Bekijk dan zeker het laatste nummer (nr. 188, herfst 2015) van het tijdschrift Brabants Landschap (vindplaats: T 07481), waarin een aantal artikelen over dit natuurgebied staan. Maar onze collectie biedt nog meer, zoals bijvoorbeeld de volgende uitgaves:

• H. Schlamilch: Geheimen van de Regte Heide: de zeven grafheuvels. Soest, Boekscout.nl (2012).
  Vindplaats: CBM 015 A 71
• L. Theunissen en J-W. de Kort: Archeologische verhalen over het landschap van de Regte Heide (gemeente Goirle). Amersfoort, Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten (2008). Vindplaats: BRA Z3 THEU 2008
• T. Caspers e.a.: Ontdek de natuur dichtbij huis; Tilburg en omstreken. Haaren, Brabants Landschap (2003) (pag. 4-7). Vindplaats: BRA H4 CASP 2003
• 'De Regte Heide: nederzetting uit de prehistorie'. In: Brabants Landschap, vol. 76, nr. 158 (april 2008), p. 29-45.
  Vindplaats: T 07481

Tentoonstelling: In de Brabantse voetsporen van Van Gogh

Zowel Vincent van Gogh als enkele vroeg 20e-eeuwse Noord-Brabantse fotografen werden in hun werk geïnspireerd door het Brabantse landschap, het boerenleven en de thuiswevers. Deze gedeelde inspiratie komt samen in de expositie ‘In de Brabantse voetsporen van Vincent van Gogh’ in Natuurmuseum Brabant.

Oude foto’s uit Noord-Brabant, brieffragmenten en vroege tekeningen van Van Gogh én objecten uit de collectie van Natuurmuseum Brabant zijn naast elkaar te zien. In deze fototentoonstelling wordt gepoogd een reconstructie te geven van de natuur, het leven op het platteland en in de binnenkamer, zoals Van Gogh die aanschouwd zou kunnen hebben. De bezoeker wordt uitgenodigd op zoek te gaan naar de overeenkomsten in Vincents tekeningen en brieven met de vroege Brabantse fotografie. 

De expositie loopt van 17 oktober 2015 tot en met 6 januari 2016 en is een initiatief van Natuurmuseum Brabant, Stadsmuseum Tilburg en Brabant-Collectie.

Vincent tekende ‘naar het leven’ in de natuur én op locatie naar model. Zijn schilderijen werden veelal vervaardigd in zijn atelier. Voor zijn voorstudies maakte hij ook gebruik van prenten, foto’s en geïllustreerde tijdschriften. 
Minder bekend is dat Van Gogh naast een groot natuurliefhebber ook een vogelkenner was. Natuurliefde is hem met de paplepel ingegoten. Eerst onder leiding van zijn ouders, echte natuurminnaars, en later in zijn eentje of met vrienden en familie, maakte Vincent vele wandelingen in de omgeving van Zundert, Helvoirt, Etten en Nuenen. 

Foto’s, brieffragmenten, tekeningen en objecten zijn in de expositie naast elkaar gezet om één verhaal te vertellen. Ze vullen elkaar aan en scheppen een levendig en sfeervol beeld. De foto’s en prentbriefkaarten, afkomstig uit de Brabant-Collectie en het Regionaal Archief Tilburg, zijn veelal van bekende fotografen zoals Henri Berssenbrugge, Jan Bijnen en Herman de Ruiter. De brieffragmenten laten Vincent spreken. Hij neemt de bezoeker als het ware mee op zijn tochten. Ontdek de Brabantse plekken en natuur, zoals Van Gogh het tussen 1864 en 1885 gezien kan hebben.

Een impressie van de foto's en prentbriefkaarten van de tentoontstelling.

Oudenbosch, ca. 1915
Brabant-Collectie, Tilburg University

Herman de Ruiter
Meijerij, 1902
 Brabant-Collectie, Tilburg University

Herman de Ruiter
Princenhage, 1911
Brabant-Collectie, Tilburg University

Henri Berssenbrugge
Tilburg, ca. 1900
Regionaal Archief Tilburg

Henri Berssenbrugge
Tilburg, ca. 1900
Regionaal Archief Tilburg

Henri Berssenbrugge
omgeving van Tilburg, ca. 1900
Regionaal Archief Tilburg

Meijerij, 1922
Brabant-Collectie, Tilburg University

Traditionele boerenlandschappen, boerenerven en landbouwhuisdieren in Noord-Brabant

Auteur George Dirven gaf met een dia-presentatie toelichting bij de inhoud van dit boek op 15 november jl. in Prinsenhof in Best. Wethouder Paul Gondrie nam het eerste exemplaar in ontvangst.

Twee eerdere uitgaven van de Boerderijenstichting Noord-Brabant over boerenerven, namelijk het Boeren-ervenboekje  en Het nut ging voor de sier; Boerenerven in Noord-Brabant waren beide al vrij snel niet meer verkrijgbaar. Reden voor Stichting De Brabantse Boerderij (SdBB) om te besluiten tot een heruitgave waarin ook de thema’s boerenlandschappen en landbouwhuisdieren aan bod zouden komen. Dit boek, waarmee de Stichting hoopt op meer belangstelling voor en samenwerking in het behoud van  het agrarisch erfgoed in de Provincie, is hiervan het resultaat.

Veel benamingen vanuit het oude landschap en de vroegere agrarische bedrijfsvoering komen in deze publicatie aan de orde en worden verklaard (denk aan: beemd, houtwal, heining, voorde, biest, bunder, meestoof).

Met een zestigtal foto's heeft de Brabant-Collectie bijgedragen aan de visuele aantrekkelijkheid van deze publicatie. Een voorproefje kunt u hier bekijken.

In de onderwerpsrubriek W vindt u meer boeken over landbouw, milieu en natuur. Boeken over Brabantse boerderijen kunt u bij de Brabant-Collectie vinden in rubriek J.

Vindplaats: BRA W3 DIRV 2013

Tijdschrift: 't Hupke

't Hupke is de titel van het tijdschrift van de West Brabantse Vogelwerkgroep. De werkgroep bestaat al ruim 40 jaar en heeft 300 leden. Hupke betekent Steenuil in het plaatselijke dialect.

Het blad verschijnt elk kwartaal en komt uit met een Lente-, Zomer-, Herfst- en Winternummer. De werkgroep omschrijft 't Hupke als een verenigingsblad dat gemaakt wordt door de leden voor de leden. Naast algemene informatie over de werkgroep staan er nieuwsberichten in op het gebied van vogels in West-Brabant. In het vaste onderdeel "Onderzoek + inventarisaties + verslagen" wordt gedegen achtergrondinformatie gegeven. De rubriek "Natuurgebied in de regio" spoort iedereen aan er zelf op uit te gaan.

In het Lentenummer onder andere aandacht voor het Jaar van de Patrijs, de blauwborst en een verslag van de roofvogeltelling.

Het tijdschrift is aanwezig in de Brabant-Collectie vanaf nummer 140 (2010).

Vindplaats: T 10801

Voor de vogelliefhebbers verwijzen we graag naar onze blogserie Nederlandsche Vogelen over de gelijknamige boekenreeks van Cornelis Nozeman e.a., gestart in september 2011 en afgerond in november 2012. In deze serie zijn een aantal vogels uit de kloeke boekenreeks van Nozeman in de schijnwerpers gezet.

Klikt u op ons blog op het label "vogels" dan krijgt u als zoekresultaat alle aan dit onderwerp gerelateerde blogberichten te zien.

Tentoonstelling Voorjaarsbloemen

Expositie 'Voorjaarsbloemen', Library, Tilburg University, vitrine niveau 0

U kunt een selectie van werken uit de Brabant-Collectie met het thema voorjaarsbloemen bekijken in de vitrine op niveau 0 in de Library, Tilburg University. De expositie is nog tot en met woensdag 24 april 2013 te zien tijdens openingstijden van de bibliotheek.
Meer foto's van de tentoonstelling vindt u in de gelijknamige set op Flickr.

Jubileumdag Brabants Landschap & Brabants Particulier Grondbezit

14 september jl. vierden twee vooraanstaande Brabantse organisaties hun jubileum en toonden aan samen 100 jaar sterk te staan voor natuur, landschap en cultuurhistorisch erfgoed: Brabants Landschap is al 80 jaar actief op dit gebied, Brabants Particulier Grondbezit 20 jaar. Op Fort Altena en het nieuwe landgoed Kraaiveld werden de gasten getrakteerd op een mooie middag.

Ontvangst van de gasten op Fort Altena

De eerste spreker na de lunch was Jan Baan, directeur Brabants Landschap. Hij benoemde landgoederen als vaste bakens in een veranderend landschap en de hoekstenen van de Ecologische Hoofdstructuur. Tevens zijn landgoederen het verbindende element in de samenwerking tussen de twee organisaties. Bert van Dijk, voorzitter Brabants Landschap, onderstreepte deze bijzondere samenwerking eveneens en sprak onder andere over de recente ontwikkelingen op Fort Altena en landgoed Kraaiveld. Jan Hak, voorzitter Brabants Particulier Grondbezit, sprak over de ontstaansgeschiedenis en de toekomstplannen van zijn organisatie. Ter afsluiting werd de film 'Nieuwe Hollandse Waterlinie nieuw leven ingeblazen' getoond.
Vervolgens was het tijd voor een sportief intermezzo. In een bonte stoet liepen de gasten, regen en modder trotserende, van Fort Altena naar het nieuwe landgoed Kraaiveld.

Van Fort Altena naar landgoed Kraaiveld via het Liniepad

De rest van de middag stond in het teken van de presentatie van het boek 'Landgoederen in Noord-Brabant'. Aan dit monumentale boek is door een omvangrijk team jaren gewerkt. Ook de Brabant-Collectie heeft haar steentje bijgedragen in de vorm van het aanleveren van historisch beeldmateriaal. In 2005 werden de eerste plannen gesmeed, in 2008 tekenden Brabants Landschap en Brabants Particulier Grondbezit een overeenkomst om die plannen uit te voeren. Thijs Caspers, auteur van het boek, vertelde op flamboyante wijze over de tot stand koming van het boek die hij vergeleek met een lange dag op de Efteling: "je bent de ene achtbaan nog niet uit of wordt alweer de volgende in getrokken." Na zijn speech werd het eerste exemplaar overhandigd aan Wim van de Donk, Commissaris van de Koningin in Noord-Brabant.

Wim van de Donk (midden) neemt eerste exemplaar Landgoederenboek in ontvangst

Meer foto's van deze dag vindt u op onze Flickr-pagina.

De Maasheggen: parel van mens en natuur

De grootste parel van de Nederlandse heggenlandschappen ligt in de uiterwaarden van de Maas, ter hoogte van Boxmeer. Het gebied is natuur- en cultuurhistorisch van belang door het eeuwenlange bondgenootschap tussen mens en natuur. Van oudsher werkte de boer samen met de natuur om zijn brood te kunnen verdienen. De graslanden en heggen vervulden belangrijke functies om die doelen te realiseren. Hij liet de weilanden begrazen door koeien, onderhield heggen als veekering, knotte bomen voor geriefhout, groef poelen als drinkplaats voor het vee en hooide zonder bemesting.

Met dit boek beoogt de auteur alle verzamelde kennis vast te leggen, zodat ook anderen van de rijkdom aan natuur en historie kunnen genieten. Het boek beschrijft de planten en dieren van de Maasheggen. Daarnaast wordt een beeld geschept van de grote soortenrijkdom tot het midden van de vorige eeuw. De rijke historie, met name het traditionele heggenvlechten, wordt eveneens belicht. Dankzij verhalen van oude streekbewoners werd dit eeuwenoud ambacht in ere hersteld met als hoogtepunt het NK Maasheggenvlechten. Ook cultuurhistorische monumenten komen in het boek tot leven. Grote delen van de Maasheggen hebben ernstig te lijden van intensief landgebruik en natuuronvriendelijk beheer. Het leefgebied van vele planten- en diersoorten wordt hierdoor aangetast met als gevolg dat soorten verdwijnen of sterk in aantal afnemen.

Marius Grutters (Oeffelt 1954) groeide op korte afstand van de Maasheggen op. Hij is werkzaam bij Stichting Het Limburgs Landschap, bestuurslid van IVN De Maasvallei en Stichting Landsbeheer Boxmeer. Vanaf het begin (2005) is hij betrokken bij de organisatie van het NK Maasheggenvlechten. Op 14 maart 2010 won hij samen met zijn broers Toon en Paul dit evenement en daarmee de felbegeerde Gouden Hiep.

Vindplaats: BRA W4 GRUT 2011

Hertogenpad: wandelen door natuurlijk Brabant

De lente is begonnen; tijd om de wandelschoenen weer uit het vet te halen.

In 2010 is bij Stichting Wandelplatform-LAW het Hertogenpad uitgebracht. Deze wandelroute van in totaal 238 km is de opvolger van het Peellandpad dat liep van 's-Hertogenbosch naar Roermond. De route is uitgebreid met een traject tot aan garnizoens- en Nassaustad Breda. Het maakt dit nieuwe pad tot een combinatie van natuur en cultuur, dat leidt langs stad, stuifzand en veenmoeras, over uitgestrekte heidevelden en soms zompige knuppelpaden.

Vindplaats: BRAB H4 DIEB 2010