Macht & Pracht / Vorst & Volk

Het thema Macht & Pracht van Open Monumentendag sluit naadloos aan bij dat van de Maand van de Geschiedenis, Vorst & Volk. Komend weekend, zaterdag 14 en zondag 15 september, zullen er tijdens Open Monumentendag in het hele land meer dan vierduizend bijzondere monumenten gratis toegankelijk zijn. Hier ziet u welke locaties u - bijvoorbeeld in Tilburg - kunt bekijken. De Maand van de Geschiedenis is de proloog voor de viering van het 200 jarig bestaan van het Nederlands Koninkrijk. Maar liefst 2 jaar lang organiseert en coördineert het Nationaal Comité tussen november 2013 en oktober 2015 deze viering.

        Bezoek van koningin Wilhelmina aan 's-Hertogenbosch met rijtoer over versierde Pensmarkt, 15 mei 1895. Vindplaats: H 55 / 1895 (2)

Vanwege deze feestelijkheden heeft de Brabant-Collectie een bescheiden tentoonstelling ingericht in de vitrine op niveau 0 van de Library. Verschillende gedenkboeken en -schriften van onze vorsten kunt u bewonderen, evenals foto's van koninklijke bezoeken aan onze provincie, aangevuld met boeken over het vorstenhuis. Tot en met zondag 3 november kunt u deze expositie bekijken.

Blauwe bergen & zilveren lepels; verhalen van een fietsreiziger

Elli de Rijk is opgegroeid in het buitengebied van Sint-Oedenrode. Met haar ouders trok ze er op uit, de wijde wereld in. Die bestond in haar jeugd uit het Vressels Bos, met zijn karakteristieke vennen en zandheuvels. Met haar zus en broer verkende ze de oevers van de Dommel die achter hun huis stroomde. Als ze die rivier in de verte zag verdwijnen, droomde ze van het onbekende, van eindeloze verten. Een hele tijd later was er de fiets. De wereld lag voor haar open, op de fiets trapte ze het onbekende tegemoet. Vele tochtjes en tochten volgden, in binnen- en buitenland, veelal samen met haar partner Henk, eveneens Rooienaar. Ze werden aangetrokken door uitgestrekte, lege, ruige, bergachtige gebieden, primitief kamperen en het kennismaken met ongewone culturen en gewone mensen. Het ging niet om het aankomen, het ging om het onderweg zijn, het beleven, ervaren en ontmoeten. En misschien ging het ook wel om het thuiskomen.

De verhalen lagen voor het oprapen en daarom hield ze onderweg dagboeken of een weblog bij. En nu, na zoveel jaren en fietsreizen later, bleken die dagboeken een inspiratiebron voor een verhalenboek. Het boek bevat impressies en fragmenten uit de vele fietsreizen die Elli en Henk maakten in en buiten Europa. In 25 verhalen neemt ze de lezer mee van Australië tot Indonesië, China en Tibet, van Engeland tot Duitsland en Italië, en van Zuid-Afrika tot Canada en de Verenigde Staten. In de verhalen staat de ene keer een dag, een traject of een ontmoeting centraal,  de andere keer een bijzondere belevenis of een persoonlijke ontboezeming. De verhalen krijgen extra kleur en sfeer door de omstandigheden, de grillen van de natuur en taferelen uit het leven van alledag. Ze geven inkijkjes in de fascinerende wereld van een reiziger, in het bijzonder in de wereld van een kwetsbare fietsreiziger. Enkele tientallen foto's luisteren de teksten op.

Met het slotverhaal neemt ze de lezer weer mee terug naar huis, naar Brabant. Dit verhaal heeft als titel: 'Enkele reis Rooi'. Hierin beschrijft ze niet alleen een fietstocht van Leiderdorp (hun vorige woonplaats) naar Sint-Oedenrode, maar verwijst ze ook naar hun verhuizing, terug naar Sint-Oedenrode.
Meer boeken over reizen, fiets- en wandelroutes kunt u vinden in de rubriek BRA H

Vindplaats: BRA H4 RIJK 2012

Tijdschrift: 't Hupke

't Hupke is de titel van het tijdschrift van de West Brabantse Vogelwerkgroep. De werkgroep bestaat al ruim 40 jaar en heeft 300 leden. Hupke betekent Steenuil in het plaatselijke dialect.

Het blad verschijnt elk kwartaal en komt uit met een Lente-, Zomer-, Herfst- en Winternummer. De werkgroep omschrijft 't Hupke als een verenigingsblad dat gemaakt wordt door de leden voor de leden. Naast algemene informatie over de werkgroep staan er nieuwsberichten in op het gebied van vogels in West-Brabant. In het vaste onderdeel "Onderzoek + inventarisaties + verslagen" wordt gedegen achtergrondinformatie gegeven. De rubriek "Natuurgebied in de regio" spoort iedereen aan er zelf op uit te gaan.

In het Lentenummer onder andere aandacht voor het Jaar van de Patrijs, de blauwborst en een verslag van de roofvogeltelling.

Het tijdschrift is aanwezig in de Brabant-Collectie vanaf nummer 140 (2010).

Vindplaats: T 10801

Voor de vogelliefhebbers verwijzen we graag naar onze blogserie Nederlandsche Vogelen over de gelijknamige boekenreeks van Cornelis Nozeman e.a., gestart in september 2011 en afgerond in november 2012. In deze serie zijn een aantal vogels uit de kloeke boekenreeks van Nozeman in de schijnwerpers gezet.

Klikt u op ons blog op het label "vogels" dan krijgt u als zoekresultaat alle aan dit onderwerp gerelateerde blogberichten te zien.

Tilburgse Kermis vandaag van start

Reuzenrad: avondopname
Eindhoven, ca. 1958 © Martien Coppens / NFM

Vanavond om 19.00 uur is het weer zover: dan opent wethouder Joost Möller de Tilburgse Kermis. Tien dagen lang kan iedereen genieten van deze grootste kermis van de Benelux. Over een lengte van 3 kilometer staan ruim 230 attracties opgesteld, verspreid over de binnenstad. Naast spektakel is er ruimte voor de nostalgische kermis. Traditiegetrouw is de Roze Maandag, dit jaar op 22 juli, een grote publiekstrekker.

De Brabant-Collectie beheert een aantal kermisfoto's. Rees Diepen fotografeerde in de jaren '60 vooral ouderen en kinderen tijdens het Tilburgse volksvermaak. Martien Coppens schoot zijn foto's in Eindhoven. Een selectie van 10 van deze foto's is door ons in bruikleen gegeven aan het BKKC voor de expositie 'Chop chop chop... altijd prijs!' (zie nieuwsbrief Brabant-Collectie 26 juni jl.). Naast het werk van Diepen en Coppens leveren hedendaagse kunstenaars als Coen van Rooij, Paul Bogaers en Peter Hofland hun bijdrage. Opzet van de expositie is de wereld van de kermis en de kunst met elkaar te verbinden.

Onderstaande foto's geven een impressie van de expositie die nog tot 18 augustus te zien is bij het BKKC, Spoorlaan 21 i-k te Tilburg.

© Paul Bogaers

© Paul Bogaers

Tottie's vlucht. De tunnelgraafster van Breda

Hulda 'Tottie' Kiel ontsnapte in de nacht van zaterdag 20 op zondag 21 februari 2010 op spectaculaire wijze uit de Penitentiare inrichting De Boschpoort (De Koepelgevangenis) in Breda. Pas na 3 weken werd ze opgepakt in Helmond. Afgelopen januari kwam ze op vrije voeten na het uitzitten van de resterende 21 maanden van haar detentie. Totaal zat ze een celstraf van 8 jaar uit vanwege een dubbele poging tot moord op haar broer en zijn vriendin.
Over de onstnapping, wat daar aan vooraf ging en het leven in de vrouwengevangenis is een boek geschreven door misdaadjournalist Hendrik Jan Korterink en zijn dochter Anita. Zij werden door Hulda Kiel daarvoor benaderd.

Meer boeken over criminaliteit kunt u vinden in de rubriek BRA Q

Vindplaats: BRA Q4 KORT 2013

Terugblik op boekpresentatie Verkeer en vervoer in Brabant, 1814-1940



De Franse Darracq-auto uit 1903
Foto: Joop Wever, Tilburg

De boekpresentatie Verkeer en vervoer in Brabant, 1814-1940 op vrijdag 14 juni jl. was een sfeervolle en goed bezochte happening. De opkomst (ruim 80 personen) was gevarieerd met zowel Brabantse heemkundigen als archivarissen en liefhebbers van mobiel erfgoed uit het hele land. Een Franse Darracq-auto uit 1903 stond bij de ingang van de lokatie.

Frans Kense overhandigt het eerste exemplaar aan
gedeputeerde Ruud van Heugten.
Foto: Joop Wever, Tilburg 

Na het welkomstwoord van drs. Jos Kuijlen, bibliothecaris Brabant-Collectie, gaf Sander van Bladel als bestuurslid Heemkundekring Tilburg een introductie op het boek. Dr. ing. Gijs Mom, universitair hoofddocent TUe, plaatste de Brabantse mobiliteit in een nationale en internationale context. Hij had bedenkingen bij de door Kense genoemde eerste Brabantse auto van Jos Bogaers. Frans Kense als coördinator en medeauteur overhandigde het eerste exemplaar van het boek aan gedeputeerde Ruud van Heugten, portefeuillehouder Mobiliteit en Financiën van de Provincie Noord-Brabant. Ruud van Heugten kon de vraag van de heer Mom over het waarom van de vele betonwegen in Brabant beantwoorden. De bodemgesteldheid en het voorhanden zijnde materiaal in onze provincie waren daar debet aan.

Frans Kense en Emy Thorissen met het
 schaalmodel van een zogenaamde 'Wright Flyer'.
Foto: Joop Wever, Tilburg 

Voorafgaande aan de boekaanbieding vertelde Frans over enkele unieke gebeurtenissen uit het verleden van Brabant, te beginnen met de legendarische eerste vlucht van een vliegtuig in Nederland. Meer dan 20.000 belangstellenden moesten uren wachten voordat deze eerste vlucht van enkele minuten op de hei bij Etten-Leur plaatsvond. Ook de ‘Blauwe Brabander’ die ingezet werd op een deel van de lijn van Vlissingen naar Vladivostok was een begrip, mede in Duitsland. Op waterbouwkundige gebied heeft Nederland een unieke prestatie geleverd met de bouw van de pijlers van de Moerdijk spoorbrug, een belangrijke ontsluiting van Brabant. Om de rivierbodem op 20 meter diepte te bereiken moest men eerst een zeven meter dikke kleilaag verwijderen. Rond 1870 een ongehoorde prestatie. Zo passeerden nog enkele typisch Brabantse gebeurtenissen de revue. Volgens Kense zijn in het boek nog veel zaken onvermeld moeten blijven. De Brabant-Collectie is met haar boeken en beeldmateriaal goed hierin vertegenwoordigd.

Zie ook het artikel in Brabants Dagblad van 14 juni 2013.

'Een nieu liedeken...', lang vermist, maar weer terecht

Een nieu liedeken om over handt te singhen van Brabandt, ende de ghemeynte staat in deel 2 van het Repertorium van het Nederlandse lied tot 1600 (Gent, 2001) op p. 829 vermeld als een gedrukt liedblad. Er staat bij olim "Provinciaal genootschap Noord-Brabant.[..]  Exemplaar al langere tijd vermist." Het kleine en unieke boekje is onlangs teruggevonden in het gesloten boekenmagazijn van de bibliotheek van de Universiteit van Tilburg, met als vindplaatsnummer: TRE C 1956.

Graaf Hendrik van den Bergh (1573-1638).
Gravure door Paulus Pontius,
naar Anthonie van Dijck

Op basis van de inhoud kan het lied gedateerd worden omstreeks eind juli - begin augustus 1629. 's-Hertogenbosch was toen nog niet veroverd door Frederik Hendrik. Hendrik van den Bergh, een volle neef van Frederik Hendrik, was in 1629 legeraanvoerder van het Spaanse ontzettingsleger. In juni 1629 kwam hij tot vreugde van de katholieke bewoners, met 30.000 man voetvolk en 70 compagnieën ruiters voor de stad 's-Hertogenbosch, waar Frederik Hendrik zich had verschanst. Hij deed begin juli twee pogingen manschappen de stad in te brengen. Beide zonder succes. Als afleidingsmanoeuvre vertrok Van den Bergh op 17 juli naar de Veluwe, waar hij Ernesto en zijn neef Raimondo Montecúccoli zou treffen die de Spaanse legers komen versterken. Van den Bergh overwon de Spaanse troepen bij Grave en Nijmegen en trok vervolgens de Veluwe op. Daar verslaat hij drieduizend man en neemt samen met Montecúccoli op 14 augustus Amersfoort in. Bijna een maand na zijn vertrek keerde het tij toen de stad Wezel, van groot belang voor de bevoorrading van de Spaanse troepen, vrij onverwacht door de Staatsen werd ingenomen. Er restte Van den Bergh en Montecúccoli niets anders dan naar 's-Hertogenbosch terug te keren. Voor de stad vormden die dagen het breekpunt van het beleg. Het sprankje hoop, dat men geput had uit de verhalen over Van den Berghs successen op de Veluwe - zoals vermeld in Een nieu liedeken - verdween definitief met het bericht dat de stad Wezel was gevallen. Niet lang daarna viel 's-Hertogenbosch. Op 14 september 1629 werd het capitulatieverdrag getekend door Frederik Hendrik en vertegenwoordigers van de Bossche stedelijke regering. In 1632 koos Hendrik van den Bergh, door omkoping, de zijde van de stadhouder. In diens veldtocht langs de Maas speelde hij Roermond en Venlo in Staatse handen.

Een nieu liedeken is een katholieke tekst. Waarschijnlijk is het in Antwerpen gedrukt (drukplaats en drukker niet genoemd). Het boekje bestaat uit twee foliobladen (4 ongenummerd pagina's). Imprimatur ZVH (Zegher van Hontsum). 16,3 x 11,1 cm. Kartonnen omslag bekleed met rood gespikkeld marmerpapier, geplakt over kalfsleren rug. Lichtblauwe (grijsgroene) schutbladen. Schutblad tegen voorplat bevat stempel van het Provinciaal Genootschap.

Dit boekje met vindplaats TRE C 1956 is in de Raadpleegruimte van de Brabant-Collectie in te zien.

Literatuur:

Van der Aa e.a., Biograhisch Woordenboek der Nederlanden schrijft op p. 1074-1075 over Zegerus van Hontsum: Antwerpen, S. Theol. licent, kannunik der O.L.V. kerk, overleed 19 jan. 1643. Hij gaf het licht: Declaratio viridica, quod Begginae nomen, Institutum et Virginem..

Kuijer, P.Th.J., 's-Hertogenbosch stad in het hertogdom Brabant ca. 1185-1629. Zwolle / 's-Hertogenbosch, 2000, m.n. p. 620-624.