Over mij

Mijn foto
De Brabant-Collectie is in 1837 in 's-Hertogenbosch opgericht door het Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant en wordt sinds 1986 beheerd door de bibliotheek van Tilburg University

vrijdag 4 juli 2014

Album W.J.P. van Oppenraaij

Bij veiling 339 van Burgersdijk & Niermans te Leiden (13-14 mei 2014) heeft de Brabant-Collectie het winnende bod uitgebracht op nummer 1165, een in fraai rood marokijn gestoken band van een hulde aan schoolopziener W.J.P. van Oppenraaij (Bemmel, 1847 - Oisterwijk, 1930). 
De rood marokijnen band van het album
Vindplaats: KHS D 202
De titel van het handschrift luidt: Hulde van het onderwijzend personeel in het district Tilburg [aan] den hooggeschatten Heer Schoolopziener W.J.P. v. Oppenraaij aangeboden, in dankbaar herdenken der 25 jaren van belangelooze toewijding aan het onderwijs in zijn District. (Tilburg?), 1905. 
Titelblad
Vindplaats: KHS D 202
Hoewel het lijkt op een voorbedrukt huldeboek dat moest worden ingevuld, is het in werkelijkheid een in schoonschrift uitgevoerd album. Het is geschreven met pen en inkt, ingekleurd met penseel en opgehoogd in goud. Het boek omvat 37 pagina’s en meet 30,5 x 24,4 cm.
Het is een uitbundig en met uiterste precisie in een quasi middeleeuwse stijl uitgevoerd album. Het viert de vijfentwintigjarige carrière van W.J.P. van Oppenraaij als schoolopzichter in de districten Tilburg, Heusden, Waalwijk en Oirschot. De maker van het album is onbekend.
Pagina met foto en geboortedatum van W.J.P. van Oppenraaij
Vindplaats: KHS D 202
Het album heeft een rijk versierde titelpagina, gevolgd door een pagina met een opgeplakte ovale foto van de heer Van Oppenraaij in een medaillon, zijn monogram en de vermelding van zijn geboortedatum. Op de achtereenvolgende pagina's lezen we "Arrondissement Tilburg" (titel plus namen van de onderwijzenden, omvang 6 p.), "Arrondissement Heusden" (idem), "Arrondissement Waalwijk" (idem, omvang 7 p.), "Arrondissement Oirschot" (idem, omvang 4 p.). Op de laatste pagina staat het Nederlandse wapenschild. Allerlei scholen in de genoemde districten worden vermeld in het handschrift.
Titelblad bij Arrondissement Tilburg
Vindplaats: KHS D 202
Namen van de onderwijzenden in Oisterwijk en een deel van de onderwijzenden in Tilburg
Vindplaats: KHS D 202
Bij het album zijn vier losse gekalligrafeerde bladen gevoegd die betrekking hebben op hoogtepunten uit de carrière van Van Oppenraaij in 1905 (2x), 1912 (1x) en 1920 (een groot gevouwen gekalligrafeerd blad gemaakt ter viering van de pensionering van Van Oppenraaij).
Een van de vier los bij het album gevoegde bladen
Vindplaats: KHS D 202 

donderdag 3 juli 2014

De Eerste Wereldoorlog

De Brabant-Collectie heeft interessante aanwinsten verworven op het terrein van de Eerste Wereldoorlog.

Allereerst een schetsboek met veilingnummer 3911 op veiling 60 van Bubb Kuyper in Haarlem.
M.J. van Doorn, Oorlog Schetsboek, Breda, 1916
Vindplaats: KHS D 203 
Dit schetsboek is van de hand van Martinus Jacob (Tinus) van Doorn (Padang, Sumatra 1905 - Ukkel, België 1940). Tinus is in 1913 met zijn ouders vanuit Nederlands-Indië naar Breda gekomen. Al op school begint hij schetsen van de Eerste Wereldoorlog en dieren te maken. Op de H.B.S. is Tinus leerling van Anton Wirtz (1872-1945). Op ongeveer elfjarige leeftijd maakt hij dit schetsboek. Het bevat negen potloodtekeningen in een losse ringband. Zeven tekeningen zijn scènes uit de Eerste Wereldoorlog. Alle schetsen hebben een titel en zijn - op één na - gesigneerd en gedateerd (1916). Het formaat van de schetsen is 16 x 23,8 cm.

Gesneuvelde Oostenrijkers
M.J. van Doorn

potloodtekening, 1916
Vindplaats: KHS D 203
Duitsche stelling
 M.J. van Doorn

potloodtekening,1916
Vindplaats: KHS D 203
Een gevecht tot het einde tusschen een Duitsch en Engelsch schip
M.J. van Doorn
potloodtkening, 1916
Vindplaats: KHS D 203
De tekenaar van dit schetsboek groeit uit tot een niet onverdienstelijk kunstenaar met een goed gevoel voor kleur. Hij begint zijn tekenopleiding aan de Akademie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Exposities van zijn schilderijen en grafiek zijn een succes. In 1932 hangt zijn werk in het Stedelijk Museum van Amsterdam. Ook legt hij zich toe op decoratief werk en boekillustratie (o.a. voor Antoon Coolen). In 1938 verhuist Tinus van Doorn met zijn vrouw Annie (Akkie) Vermeulen vanuit de Achterhoek naar Ukkel (België). De oorlogsdreiging valt hen zwaar. Op de dag dat de Duitsers Brussel bezetten, maken hij en zijn vrouw een einde aan hun leven. Hij laat een oeuvre na van circa 150 schilderijen, 400 tekeningen en linosnedes en een vijftiental beelden.

De tweede aanwinst betreft een prentbriefkaart van de Waalrese fotograaf Jan Bijnen (1874-1959), wiens fotocollectie de Brabant-Collectie beheert. Het glasnegatief met het woonhuis aan de Stationstraat was reeds in ons bezit, maar niet de ansicht.
Groete uit Waalre
Fotograaf: Jan Bijnen / © 
Brabant-Collectie
Prentbriefkaart
Vindplaats: pbk-JB WO1 Waal (1)
 
In een eerder blogbericht van 19 april 2013 toonden we een foto van dezelfde woning en haar bewoners. Waarschijnlijk was de familie van Moorsel de eerste bewoner, maar rond 1920 of iets eerder betrok de familie Verhoeven dit pand.
Achterzijde prentbriefkaart
Deze prentbriefkaart, voorzien van het poststempel Waalre d.d. 24 september 1914, is aan het begin van de Eerste Wereldoorlog verzonden aan een militair (zie rechter bovenhoek) en wel aan: Den Heer L.H. Obers, Wielrijders Korps, 42. Landweer Batteljon, 1ste Comp., Eindhoven.

De volgende tekst staat erbij geschreven:
Beste Henri, 
Hartelijk dank voor Uwe mooie kaarten en 
daarvoor komen wij met ons vijven U een groet terug
brengen Zoo Als U op de 
anzicht ziet. U moet maar 
eens kijken of U ons nog 
kent. Want wij zijn daar-
op nog niet zoo groot als 
Zondag. U moet nog 
maar eens overkomen als 
U vrije hebt. Als U uit 
Eindhoven moet vertrekken
laat het ons dan weten. Vele 
groeten van de familie Steyvers,
maar vooral van Stephanie van Moorsel. 
U moet soo nouw maar niet kijken want ik heb lelijk geschreven.

Meer prentbriefkaarten uit de Brabant-Collectie over dit onderwerp zijn te zien in het beeldverhaal in het juninummer van het tijdschrift In Brabant: zie het artikel 'De Eerste Wereldoorlog. Beelden van een vreemde strijd'.

dinsdag 1 juli 2014

Jurering Gildedag Kring Kempenland

Zondag 1 juni jl. vond de drukbezochte 72e Kringgildedag 2014 plaats in Soerendonk. Het St. Jansgilde organiseerde ditmaal de jaarlijkse terugkerende ontmoeting van schuttersgilden uit de regio Kempenland. Het feestterrein was gelegen op Cranendonck aan de Van Sevenbornlaan. 

Traditiegetrouw begon het festijn voor de middag met de Eucharistieviering en de koffietafel. Aansluitend werd door het gemeentebestuur de erewijn aangeboden aan de overheden van de gilden. Om 13.00 uur volgde de kleurrijke optocht door de versierde straten met de vlag ‘Zurik’. De jury beoordeelde maar liefst 51 afzonderlijke gilden, niet alleen op het gebied van kleurencombinatie, orde en gaan, maar ook op de algemene indruk. Het St. Jan Baptista uit Leenderstrijp ging er met de eerste prijs vandoor, terwijl het St. Martinusgilde uit Waalre als beste de levende patroonheilige uitbeeldde.

Het hoogtepunt tijdens van deze dag was de massale opmars van ruim 2.000 gildebroeders en - zusters, voorafgegaan door 9 standaardruiters en de tamboers, gevolgd door hoofdvaandels, keizers, koningen en koninginnen, zilverdragers, overheden, andere leden van de gilden en vendeliers. Na de officiële opening bij de eretribune en de gezamenlijke vendelhulde, gingen zowel diverse individuele als groepswedstrijden van start, zoals trommen, bazuinblazen, vendelen, standaardrijden en schieten.

De feestelijke opmars met op de voorgrond het Gilde St. Joris en St. Barbara Maarheeze

Ongeveer 35 gilden presenteerden hun verschillende gildeattributen in een aparte tentoonstellingstent. De juryleden beoordeelden de beste presentatie, het jongste koningsschild, het mooiste koningsvest, vaandel, koningsvogel, hoofdmansteken, gebruiksvoorwerp én de meest karakteristieke gildefoto. Na 18.00 uur volgde de prijsuitreiking.

Emy Thorissen, conservator Brabant-Collectie, was een van de juryleden op deze feestelijke dag: “Het was de eerste keer dat ik actief deelnam aan een Kringgildedag. Dat is toch anders dan gewoon toeschouwer zijn bij een optocht. De slogan ‘Beleef de traditie’ werd meer dan waar gemaakt. Door het zelf aanschouwen van dit festijn, kan ik de gildefoto’s van Martien Coppens, Gaston Remery en Noud Aartsen nu documentair gezien veel beter plaatsen in de context.”

Voor een impressie van deze dag zie de volgende beelden op YouTube:
• De opmars
• De tentoonstelling
• Deelnemende gilden

vrijdag 13 juni 2014

Antonius van Padua

Vandaag, vrijdag 13 juni, is de naamdag van de H. Antonius van Padua (Lissabon 1195 - Padua 13 juni 1231). Deze belangrijke heilige is de patroonheilige van vele kerken in Noord-Brabant.

Als telg uit een adellijke familie sloot hij zich in 1210 aan bij de Augustijner orde en 10 jaar later bij de minderbroeders. Zijn mede-franciscanen onderwees hij in theologie. Na een periode in Noord-Afrika verspreidde hij het geloof in Frankrijk en Italië.
Zijn bijnaam ‘Van Padua’ dankt hij aan het feit dat hij zich pas aan het einde van zijn leven vestigde in Padua en aldaar is begraven, de derde grootste bedevaartplaats (naast Rome en Lourdes). Binnen een jaar na zijn dood werd hij heilig verklaard en in 1946 werd hij tot kerkvader uitgeroepen. 

Bekend in de volksdevotie is het populaire schietgebedje: 'Heilige Antonius, beste vrind, maak dat ik alsjeblieft .... terugvind.' Een ander gebed luidt: ‘Heilige Antonius van Padua, zalige vrucht van Spanje, minnaar van Gods huis, breng alsjeblieft dat … terug naar huis’. 
Als de heilige niet snel genoeg hielp bij het terugvinden van het verloren voorwerp, werd het beeld in huis voor straf in een hoek geplaatst. 
Maar er bestaat ook nog een plechtige variant: 
‘Antonius van Padua, zo heilig en zo goed, wij loven God, die door uw hand zo vele wonderen doet’.
Antonius van Padua werd niet alleen aangeroepen bij verloren voorwerpen, maar ook het idee dat Antonius wonderen kon verrichten heeft hem tot een populaire volksheilige gemaakt. 
Hij is beschermheilige van de franciscanen, (alleenstaande) vrouwen en kinderen, armen, bakkers, reizigers en verliefden. Hij helpt kraamvrouwen en zorgt mede voor een gelukkig huwelijk. In geval van allerlei noden, zoals oorlogsgevaar en bij schipbreuk, kan er een beroep op hem worden gedaan, maar ook bij de pest en koorts.

Aankomend weekend staat in het teken van zijn gedachtenis. Op de negen dinsdagen daarvoor start men met het bidden van een noveen (o.a. in 's-Hertogenbosch, Keldonk, Lepelstraat, Velp en Waalwijk). Een achttal plaatsen in onze provincie houden of hielden een bedevaart. 
Waalwijk is er een van. De vieringen van deze Antoniusfeesten vonden met name plaats in de eerste helft van de vorige eeuw. Op het onderstaande bedevaartvaantje zijn bovenaan de gelovigen te zien die knielen bij het Antonius-altaar, daaronder de parochiekerk van St. Antonius van Padua waar een processie naar toe trekt en rechtsonder de voltooiing van de kerk.

Bedevaartvaantje betreffende H. Antonius van Padua te Waalwijk.
 (In de sierranden staat de volgende tekst vermeld: 'Gedachtenis aan Waalwijk', 'St. Antonius-kerk' en 
'St. Antonius-kerk voltooid') 
Gebroeders Verbeeck, Kevelaer
Kleurenlithografie  
Vindplaats: ML / 131.34.3 Anto (1)

Detail van bedevaartvaantje met processie voor H. Antonius van Padua te Waalwijk.

Net als in Waalwijk nam de Antoniusverering in 's-Hertogenbosch in de jaren vijftig af. In de Capucijnenkerk van het H. Hart werd Antonius tot die tijd vereerd. In 1981, 750 jaar na de sterfdag van Antonius, is zijn verering weer nieuw leven ingeblazen. 

Op onderstaande foto van het interieur van de voormalige Sint Leonarduskerk is een muurschildering met voorstellingen uit het leven van Antonius te zien: middenboven de legende van het ezelswonder. Het verhaal gaat dat Antonius een ezel die drie dagen had gevast, een bak haver voorzette. Bij het tonen van de hostie, weigerde de ezel de haver en knielde voor de hostie. Antonius draagt het habijt van de franciscanen en is omgeven door attributen: de lelie (van de zuiverheid) en het kindje Jezus (al dan niet  zittend op een boek), maar soms ook een crucifix, een monstrans en een vis. Het beeld is te zien in het midden van de foto.
Muurschildering in Sint Leonarduskerk met voorstellingen uit het leven van St. Antonius.
Foto van G.Th.Delemarre 
Vindplaats: H 55 / 411.22 Leon (7)
Andere Brabantse plaatsen met een bedevaartcultus rondom de heilige Antonius van Padua zijn Biest-Houtakker, Keldonk, Lepelstraat, Netersel, Nijnsel en Velp.

maandag 2 juni 2014

Strijd in het vrouwenpeloton; de giro door de ogen van Marianne Vos en Ellen van Dijk


‘Strijd in het vrouwenpeloton’ is een wielerboek waarin het vrouwenwielrennen in de spotlights wordt gezet. Het is een dubbelportret van twee Nederlandse wielrensters en beschrijft de strijd in de belangrijkste koers voor vrouwen, de Giro Donne van 2011. Na het opheffen van de Tour Feminin, is de Giro Donne in Italië de meest aansprekende meerdaagse rittenkoers voor dames. 

Het verhaal leest als een ‘roadmovie’, twee verhaallijnen wisselen elkaar af. De ene renster is kopvrouw Marianne Vos en de andere is ‘knecht’ Ellen van Dijk. Van dag tot dag worden de ervaringen van de sportsters beschreven. Er ontstaat een gevarieerd  opgezet portret van de wielrensters. Duidelijk worden de verschillende belangen die de twee nastreven. Voor Vos betekende de eindoverwinning haar doorbraak als ronderenster, voor Van Dijk was de koers baanbrekend voor haar carrière. 

Het boek geeft een goede inkijk in het vrouwenpeloton met zijn strijd en intriges en inzicht hoe het er onderling aan toe gaat. Het is niet alleen maar winnen, het gaat ook over tactiek, emotie, hard werken en twijfel. Geen enkel onderwerp dat met wielrennen te maken heeft wordt geschuwd: pijn lijden, doping, gewichtsfixatie en het gevaar van een eetstoornis dat altijd op de loer ligt; alles komt aan bod. Ook is er ruimte voor meer persoonlijke thema’s, zoals de bijzondere band van Marianne met haar familie en hoe lastig het is om als topsportster een relatie te hebben.

Meer boeken over sport kunt u vinden in de rubriek H.

Vindplaats: BRA H4 LAUD 2013

maandag 19 mei 2014

Tijdschrift: Heem Son en Breugel

Heem Son en Breugel is het driemaandelijkse tijdschrift van Heemkundekring Son en Breugel. In 1986 is de kring begonnen met het uitbrengen van deze periodiek. Elk nummer telt ongeveer 24 pagina's. Diverse artikelen zijn voorzien van foto's of illustraties. In 2010 is het tijdschrift geheel vernieuwd en gemoderniseerd: het kreeg een nieuwe omslag en bladindeling, en de leesbaarheid en kwaliteit van de foto's werden verbeterd.
De inhoud bestaat uit:

  • Artikelen over de historie van Son en Breugel. In tijdschriftnummer 3 van 2013 staat bijvoorbeeld een artikel over de ongekend grote groei van Son en Breugel tussen 1950 en 1970.
  • Interviews met inwoners over hun leven, jeugherinneringen en hun verhalen uit vroegere tijden.
  • Genealogische wetenswaardigheden (o.a. diverse artikelen over de familie Bagelaars uit Son).
  • Archeologische onderwerpen en beschrijvingen van vondsten uit de bodem van Son en Breugel en sporen van vroegere bewoning.
Nummer 1 van 2014 is in zijn geheel gewijd aan een beroemde dorpsgenoot: bisschop en abt Franciscus Sonnius. In de maanden april en mei is er, in het gemeentehuis en de toren van Son en Breugel, een expositie over Sonnius te zien. De Brabant-Collectie heeft hieraan een bijdrage geleverd in de vorm van een bruikleen van 18 publicaties, waaronder zeldzame boeken en handschriften. Zie de Facebook-pagina van de heemkundekring (die dit jaar zijn 40-jarige bestaan viert) en de gemeentepagina van Son en Breugel voor meer informatie.

Vindplaats: T 07765

donderdag 1 mei 2014

Herdenking Brabants Gesneuvelden

Op zondag 4 mei zal de Provinciale Herdenking Brabants Gesneuvelden plaatsvinden in Waalre. De herdenking begint om 19.15 uur in de grote Willibrorduskerk aan de Markt. De gilden brengen een vaandelgroet, waarna  - na één minuut stilte en het zingen van het Wilhelmus - kransen worden gelegd bij het graf van de onbekende soldaat in het nabijgelegen oude Willibrorduskerkje. Vincent Cleerdin (1888-1946), griffier der Staten van Brabant, zette de restauratie van dit kerkje door de Bossche architect H.W. Valk in gang. Cleerdin was ook voorzitter van het Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant, de voorloper van de Brabant-Collectie. Een filmfragment van de eerste herdenking die in het kerkje plaatsvond op 28 oktober 1945, kunt u bekijken via de website Open Beelden.
Waalre. Monument Brabantse gesneuvelden. Exterieur van oude St. Willibrorduskerk 
Prentbriefkaart 
Vindplaats: pbk-W 10 / 411.22 Will (2)
Waalre. Monument Brabantse gesneuvelden. Interieur met Graf 
van den Onbekenden Brabantse Soldaat 
Prentbriefkaart
Vindplaats: pbk-W 10 / 411.22 Will (1) 
De monumentale grafsteen ligt in een verhoogd gedeelte van het kerkje met daaromheen de houten rouwborden met de namen van Brabantse militairen en verzetsstrijders, evenals van gesneuvelden uit Nederlands Oost-Indië, Korea, Nederlands Nieuw-Guinea en gesneuvelden onder de vlag van de Verenigde Naties. Op het naamloze graf is te lezen:

Het Brabantsche volk
eert zijn gesneuvelde
zonen die voor het
vaderland vielen
en van wie een hier
rust tot de dag
van de opstanding
1940-1945

In Noord-Brabant bevinden zich talrijke monumenten die herinneren aan de gesneuvelden in de jaren 1940-1945. In de Oorlogsmonumentendatabase van Het Nationaal Comité 4 en 5 mei  kunt u hedendaagse foto’s en beschrijvingen van oorlogsmonumenten via de optie ‘Uitgebreid zoeken’ en ‘Provincie Noord-Brabant’  bekijken. Via de website Liberation Route en het aanvinken van de optie ‘Monumenten’ is dit ook mogelijk.

Enkele oorlogsmonumenten: een greep uit de Brabant-Collectie:

Breda
Tank Breda, Oorlogsmonument
Uitg. Gebr. Spanjersberg N.V., Rotterdam

Prentbriefkaart
Vindplaats: pbk-B 83 / 122.1 (5)
Den Bosch
Den Bosch. Oorlogsmonument-Hekenlaan [Hekellaan]
Uitg. J. Sleding, Amsterdam

Prentbriefkaart
Vindplaats: pbk-H 55 / 122.1 (7)

Mill
1940 Oorlogsmonument Mill (nooit uitgevoerd)
Architect J. Strik
Prentbriefkaart
Vindplaats: M 64.1 / 122.1 (1)

St. Oedenrode
St.Oedenrode, Oorlogsmonument
Uitg. Noord Brabantse Speciaal Drukkerij V.L.Z., St. Oedenrode

Prentbriefkaart
Vindplaats: pbk-S 62.7 / 122.1 (2)
Tilburg
Mariakapel aan de Ringbaan Zuid, monument voor de oorlogsslachtoffers
van de beschieting op Broekhoven d.d. okt. 1944

© M.T. Kierkels

Foto
Vindplaats: T 34 / 420.11 Mari (5)

Tilburg
Detail Mariakapel aan de Ringbaan Zuid, monument voor de oorlogsslachtoffers 
van de beschieting op Broekhoven d.d. okt. 1944
 © M.T. Kierkels

Foto
Vindplaats: T 34 / 420.12 Mari (1)

Veghel
Monument voor de gesneuvelde Nederlandse soldaten te Veghel
Uitg. Joh. v. Eerd, Fotograaf, Veghel

Prentbriefkaart
Vindplaats: pbk-V 24 / 122.1 (1)
Waalwijk
Waalwijk. Oorlogsmonument
Uitg. Boekh. "De Bieb", De Visser van Everdingen, Waalwijk. Foto Jan van Dijk

Prentbriefkaart
Vindplaats:  pbk-W 10.1 / 122.1 (1)