Antonius van Padua

Vandaag, vrijdag 13 juni, is de naamdag van de H. Antonius van Padua (Lissabon 1195 - Padua 13 juni 1231). Deze belangrijke heilige is de patroonheilige van vele kerken in Noord-Brabant.

Als telg uit een adellijke familie sloot hij zich in 1210 aan bij de Augustijner orde en 10 jaar later bij de minderbroeders. Zijn mede-franciscanen onderwees hij in theologie. Na een periode in Noord-Afrika verspreidde hij het geloof in Frankrijk en Italië.
Zijn bijnaam ‘Van Padua’ dankt hij aan het feit dat hij zich pas aan het einde van zijn leven vestigde in Padua en aldaar is begraven, de derde grootste bedevaartplaats (naast Rome en Lourdes). Binnen een jaar na zijn dood werd hij heilig verklaard en in 1946 werd hij tot kerkvader uitgeroepen. 

Bekend in de volksdevotie is het populaire schietgebedje: 'Heilige Antonius, beste vrind, maak dat ik alsjeblieft .... terugvind.' Een ander gebed luidt: ‘Heilige Antonius van Padua, zalige vrucht van Spanje, minnaar van Gods huis, breng alsjeblieft dat … terug naar huis’. 
Als de heilige niet snel genoeg hielp bij het terugvinden van het verloren voorwerp, werd het beeld in huis voor straf in een hoek geplaatst. 
Maar er bestaat ook nog een plechtige variant: 
‘Antonius van Padua, zo heilig en zo goed, wij loven God, die door uw hand zo vele wonderen doet’.

Antonius van Padua werd niet alleen aangeroepen bij verloren voorwerpen, maar ook het idee dat Antonius wonderen kon verrichten heeft hem tot een populaire volksheilige gemaakt. 

Hij is beschermheilige van de franciscanen, (alleenstaande) vrouwen en kinderen, armen, bakkers, reizigers en verliefden. Hij helpt kraamvrouwen en zorgt mede voor een gelukkig huwelijk. In geval van allerlei noden, zoals oorlogsgevaar en bij schipbreuk, kan er een beroep op hem worden gedaan, maar ook bij de pest en koorts.

Aankomend weekend staat in het teken van zijn gedachtenis. Op de negen dinsdagen daarvoor start men met het bidden van een noveen (o.a. in 's-Hertogenbosch, Keldonk, Lepelstraat, Velp en Waalwijk). Een achttal plaatsen in onze provincie houden of hielden een bedevaart. 
Waalwijk is er een van. De vieringen van deze Antoniusfeesten vonden met name plaats in de eerste helft van de vorige eeuw. Op het onderstaande bedevaartvaantje zijn bovenaan de gelovigen te zien die knielen bij het Antonius-altaar, daaronder de parochiekerk van St. Antonius van Padua waar een processie naar toe trekt en rechtsonder de voltooiing van de kerk.

Bedevaartvaantje betreffende H. Antonius van Padua te Waalwijk.

 (In de sierranden staat de volgende tekst vermeld: 'Gedachtenis aan Waalwijk', 'St. Antonius-kerk' en 
'St. Antonius-kerk voltooid') 

Gebroeders Verbeeck, Kevelaer

Kleurenlithografie  

Vindplaats: ML / 131.34.3 Anto (1)

Detail van bedevaartvaantje met processie voor H. Antonius van Padua te Waalwijk.

Net als in Waalwijk nam de Antoniusverering in 's-Hertogenbosch in de jaren vijftig af. In de Capucijnenkerk van het H. Hart werd Antonius tot die tijd vereerd. In 1981, 750 jaar na de sterfdag van Antonius, is zijn verering weer nieuw leven ingeblazen. 

Op onderstaande foto van het interieur van de voormalige Sint Leonarduskerk is een muurschildering met voorstellingen uit het leven van Antonius te zien: middenboven de legende van het ezelswonder. Het verhaal gaat dat Antonius een ezel die drie dagen had gevast, een bak haver voorzette. Bij het tonen van de hostie, weigerde de ezel de haver en knielde voor de hostie. Antonius draagt het habijt van de franciscanen en is omgeven door attributen: de lelie (van de zuiverheid) en het kindje Jezus (al dan niet  zittend op een boek), maar soms ook een crucifix, een monstrans en een vis. Het beeld is te zien in het midden van de foto.

Muurschildering in Sint Leonarduskerk met voorstellingen uit het leven van St. Antonius.

Foto van G.Th.Delemarre 

Vindplaats: H 55 / 411.22 Leon (7)

Andere Brabantse plaatsen met een bedevaartcultus rondom de heilige Antonius van Padua zijn Biest-Houtakker, Keldonk, Lepelstraat, Netersel, Nijnsel en Velp.

Strijd in het vrouwenpeloton; de giro door de ogen van Marianne Vos en Ellen van Dijk

‘Strijd in het vrouwenpeloton’ is een wielerboek waarin het vrouwenwielrennen in de spotlights wordt gezet. Het is een dubbelportret van twee Nederlandse wielrensters en beschrijft de strijd in de belangrijkste koers voor vrouwen, de Giro Donne van 2011. Na het opheffen van de Tour Feminin, is de Giro Donne in Italië de meest aansprekende meerdaagse rittenkoers voor dames. 

Het verhaal leest als een ‘roadmovie’, twee verhaallijnen wisselen elkaar af. De ene renster is kopvrouw Marianne Vos en de andere is ‘knecht’ Ellen van Dijk. Van dag tot dag worden de ervaringen van de sportsters beschreven. Er ontstaat een gevarieerd  opgezet portret van de wielrensters. Duidelijk worden de verschillende belangen die de twee nastreven. Voor Vos betekende de eindoverwinning haar doorbraak als ronderenster, voor Van Dijk was de koers baanbrekend voor haar carrière. 

Het boek geeft een goede inkijk in het vrouwenpeloton met zijn strijd en intriges en inzicht hoe het er onderling aan toe gaat. Het is niet alleen maar winnen, het gaat ook over tactiek, emotie, hard werken en twijfel. Geen enkel onderwerp dat met wielrennen te maken heeft wordt geschuwd: pijn lijden, doping, gewichtsfixatie en het gevaar van een eetstoornis dat altijd op de loer ligt; alles komt aan bod. Ook is er ruimte voor meer persoonlijke thema’s, zoals de bijzondere band van Marianne met haar familie en hoe lastig het is om als topsportster een relatie te hebben.

Meer boeken over sport kunt u vinden in de rubriek H.

Vindplaats: BRA H4 LAUD 2013

Tijdschrift: Heem Son en Breugel

Heem Son en Breugel is het driemaandelijkse tijdschrift van Heemkundekring Son en Breugel. In 1986 is de kring begonnen met het uitbrengen van deze periodiek. Elk nummer telt ongeveer 24 pagina's. Diverse artikelen zijn voorzien van foto's of illustraties. In 2010 is het tijdschrift geheel vernieuwd en gemoderniseerd: het kreeg een nieuwe omslag en bladindeling, en de leesbaarheid en kwaliteit van de foto's werden verbeterd.
De inhoud bestaat uit:

• Artikelen over de historie van Son en Breugel. In tijdschriftnummer 3 van 2013 staat bijvoorbeeld een artikel over de ongekend grote groei van Son en Breugel tussen 1950 en 1970.
• Interviews met inwoners over hun leven, jeugherinneringen en hun verhalen uit vroegere tijden.
• Genealogische wetenswaardigheden (o.a. diverse artikelen over de familie Bagelaars uit Son).
• Archeologische onderwerpen en beschrijvingen van vondsten uit de bodem van Son en Breugel en sporen van vroegere bewoning.

Nummer 1 van 2014 is in zijn geheel gewijd aan een beroemde dorpsgenoot: bisschop en abt Franciscus Sonnius. In de maanden april en mei is er, in het gemeentehuis en de toren van Son en Breugel, een expositie over Sonnius te zien. De Brabant-Collectie heeft hieraan een bijdrage geleverd in de vorm van een bruikleen van 18 publicaties, waaronder zeldzame boeken en handschriften. Zie de Facebook-pagina van de heemkundekring (die dit jaar zijn 40-jarige bestaan viert) en de gemeentepagina van Son en Breugel voor meer informatie.

Vindplaats: T 07765

Herdenking Brabants Gesneuvelden

Op zondag 4 mei zal de Provinciale Herdenking Brabants Gesneuvelden plaatsvinden in Waalre. De herdenking begint om 19.15 uur in de grote Willibrorduskerk aan de Markt. De gilden brengen een vaandelgroet, waarna  - na één minuut stilte en het zingen van het Wilhelmus - kransen worden gelegd bij het graf van de onbekende soldaat in het nabijgelegen oude Willibrorduskerkje. Vincent Cleerdin (1888-1946), griffier der Staten van Brabant, zette de restauratie van dit kerkje door de Bossche architect H.W. Valk in gang. Cleerdin was ook voorzitter van het Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant, de voorloper van de Brabant-Collectie. Een filmfragment van de eerste herdenking die in het kerkje plaatsvond op 28 oktober 1945, kunt u bekijken via de website Open Beelden.

Waalre. Monument Brabantse gesneuvelden. Exterieur van oude St. Willibrorduskerk 
Prentbriefkaart 
Vindplaats: pbk-W 10 / 411.22 Will (2)

Waalre. Monument Brabantse gesneuvelden. Interieur met Graf 
van den Onbekenden Brabantse Soldaat 
Prentbriefkaart
Vindplaats: pbk-W 10 / 411.22 Will (1) 

De monumentale grafsteen ligt in een verhoogd gedeelte van het kerkje met daaromheen de houten rouwborden met de namen van Brabantse militairen en verzetsstrijders, evenals van gesneuvelden uit Nederlands Oost-Indië, Korea, Nederlands Nieuw-Guinea en gesneuvelden onder de vlag van de Verenigde Naties. Op het naamloze graf is te lezen:

Het Brabantsche volk

eert zijn gesneuvelde

zonen die voor het

vaderland vielen

en van wie een hier

rust tot de dag

van de opstanding

1940-1945

In Noord-Brabant bevinden zich talrijke monumenten die herinneren aan de gesneuvelden in de jaren 1940-1945. In de Oorlogsmonumentendatabase van Het Nationaal Comité 4 en 5 mei  kunt u hedendaagse foto’s en beschrijvingen van oorlogsmonumenten via de optie ‘Uitgebreid zoeken’ en ‘Provincie Noord-Brabant’  bekijken. Via de website Liberation Route en het aanvinken van de optie ‘Monumenten’ is dit ook mogelijk.

Enkele oorlogsmonumenten: een greep uit de Brabant-Collectie:

Breda

Tank Breda, Oorlogsmonument
Uitg. Gebr. Spanjersberg N.V., Rotterdam
Prentbriefkaart
Vindplaats: pbk-B 83 / 122.1 (5)

Den Bosch

Den Bosch. Oorlogsmonument-Hekenlaan [Hekellaan]
Uitg. J. Sleding, Amsterdam
Prentbriefkaart
Vindplaats: pbk-H 55 / 122.1 (7)

Mill

1940 Oorlogsmonument Mill (nooit uitgevoerd)
Architect J. Strik
Prentbriefkaart
Vindplaats: M 64.1 / 122.1 (1)

St. Oedenrode

St.Oedenrode, Oorlogsmonument
Uitg. Noord Brabantse Speciaal Drukkerij V.L.Z., St. Oedenrode
Prentbriefkaart
Vindplaats: pbk-S 62.7 / 122.1 (2)

Tilburg

Mariakapel aan de Ringbaan Zuid, monument voor de oorlogsslachtoffers
van de beschieting op Broekhoven d.d. okt. 1944
© M.T. Kierkels
Foto
Vindplaats: T 34 / 420.11 Mari (5)

Tilburg

Detail Mariakapel aan de Ringbaan Zuid, monument voor de oorlogsslachtoffers 
van de beschieting op Broekhoven d.d. okt. 1944
 © M.T. Kierkels
Foto
Vindplaats: T 34 / 420.12 Mari (1)

Veghel

Monument voor de gesneuvelde Nederlandse soldaten te Veghel
Uitg. Joh. v. Eerd, Fotograaf, Veghel
Prentbriefkaart
Vindplaats: pbk-V 24 / 122.1 (1)

Waalwijk

Waalwijk. Oorlogsmonument
Uitg. Boekh. "De Bieb", De Visser van Everdingen, Waalwijk. Foto Jan van Dijk
Prentbriefkaart
Vindplaats:  pbk-W 10.1 / 122.1 (1)

Tijdschrift: Ravelyn

Ravelyn is de naam van het tijdschrift dat uitgebracht wordt door Heemkundekring De Willemstad. Deze kring is op 2 oktober 1978 opgericht; vanaf 1982 publiceert men drie keer per jaar bovengenoemd tijdschrift. De heemkundekring houdt zich actief bezig met het bijzondere cultuurhistorische erfgoed van Willemstad door dit te bewaren, documenteren en uit te dragen. De naam van het tijdschrift verwijst naar een onderdeel van een vestingwerk: een ravelijn is een driehoekige voorschans in de gracht, die dient om de weg tussen de bolwerken te dekken.
In het tijdschrift verschijnen artikelen over geschied- en heemkundige onderwerpen die betrekking hebben op Willemstad. Onderwerpen zijn: de ontwikkeling van de stad als vesting en het landschap eromheen; inwoners, hun gebruiken en gewoonten; gebeurtenissen uit de geschiedenis van de vestingstad. Daarnaast staan in het tijdschrift interviews met personen die belangrijk (zijn) geweest voor de stad. Eén van de auteurs die regelmatig publiceerde was dhr. P. Hartmans, gemeentearchitect te Willemstad van 1945 tot 1980. In verscheidene door hemzelf geïllustreerde artikelen heeft hij gegevens over huizen en boerderijen vastgelegd.

Op de website van de kring wordt iedere maand een artikel toegevoegd dat eerder is verschenen in het tijdschrift.Tevens geeft de site een korte vermelding van de artikelen verschenen in het laatste nummer.
Ravelyn is aanwezig in onze collectie vanaf 1982 tot heden.

Vindplaats: T 07437

Brabantse avonturen en sprookjes in Collectie Buijnsters-Smets

Omslag Lotgevallen van Robinson Crusoë, ’s Bosch: W. van Gulick, [ca. 1865].

Op 19 februari 2014 verwierf de universiteitsbibliotheek een prachtige collectie kinderboeken van het echtpaar Buijnsters-Smets. Het gaat om een verzameling van circa 1.000 titels met een kleine honderd titels uit de 18e eeuw. De nadruk van de verzameling ligt op de 19e en vroeg 20e eeuw. De collectie is van belang voor de bij de Faculteit Geesteswetenschappen gevestigde leerstoel voor kinder- en jeugdliteratuur, bekleed door prof.dr. Helma van Lierop. De Brabant-Collectie heeft de verzameling in beheer. In de zomer zal een bescheiden expositie worden ingericht om meer ruchtbaarheid te geven aan deze unieke kinderboekenverzameling in het zuiden.

Tot nu toe zijn er vijf in Brabant uitgegeven kinderboeken aangetroffen van de Bossche uitgevers W. van Gulick en Lutkie & Cranenburg. Het gaat om een avonturenverhaal, een moralistische vertelling en 3 sprookjes.

Een aantrekkelijk prentenboek is Lotgevallen van Robinson Crusoë. Dit bevat 6 platen in kleurendruk. Het begint in sprookjestrant: “Er was eens een vader en eene moeder, die een zoon hadden, waaraan zij den naam Robinson Crusoë haden gegeven”.

“Op nevensgaande plaat zijt gij Robinson aan den maaltijd. Hij heeft een schotel met soep voor zich staan. Zijn hond zit geduldig te wachten of hij niet een kluifje krijgt, terwijl zijn papegaai lustig zit te snappen en een paar poesjes trachten haar snoeplust voldoening te geven".

Uit: Lotgevallen van Robinson Crusoë, ’s Bosch: W. van Gulick, [ca. 1865].

Omslag Voor Vlijt en Naarstigheid, ’s Bosch: W. van Gulick, [ca. 1865]. Voorzien van 6 afbeeldingen.

Voor Vlijt en Naarstigheid behoort tot het veel voorkomende genre van de moralistische vertelling. Het is een goedkoop boekje dat als geschenkje kon dienen bij prijsuitreikingen op school. Dit werkje viel buiten de kerkelijke censuur voor alle lectuur, maar wordt min of meer gekleurd door de moraal van de pedagogische Verlichting.  Zie ook het verhaal over de Honingpot en het versje onder de illustratie.

De Honingpot. Uit: Voor Vlijt en Naarstigheid, ’s Bosch: W. van Gulick, [ca. 1865].

Als men aan kinderboeken denkt, worden al gauw sprookjes genoemd. Het zijn mondeling overgeleverde vertellingen. De sprookjes van Moeder de Gans, Grimm en Andersen zijn bij iedereen wel bekend. In deze fantasiewereld wemelt het van boze en goede feeën, stiefmoeders, heksen, tovenaars, reuzen en dwergen, maar er is ook aandacht voor de natuur (bergen, bossen, planten en dieren). Centraal staat de strijd tussen het Goede en het Kwade.

De drie sprookjes, uitgegeven door Lutkie & Cranenburg te ’s-Hertogenbosch, bevatten ieder slechts 1 handgekleurde litho naast de titelpagina. Bij Assepoester is de tegenstelling tussen lelijkheid en schoonheid en die tussen armoede en rijkdom fraai geïllustreerd.

De stiefzusters kijken toe hoe de edelman Assepoester uitnodigt om het glazen muiltje te passen. Uit: De geschiedenis van Asschepoester, Naar Moeder de Gans, ’s-Hertogenbosch, Lutkie & Cranenburg, 1856.

Voorbeelden van sprookjes waar de natuur een grote rol speelt:

Omslag De Historie van Roodkapje. Naar Moeder de Gans. ’s-Hertogenbosch: Lutkie & Cranenburg, 1856.

Roodkapje ontmoet de wolf in het bos en wijst hem de weg. Uit: De Historie van Roodkapje. Naar Moeder de Gans. ’s-Hertogenbosch: Lutkie & Cranenburg, 1856.

De houthakker en zijn vrouw besluiten hun kinderen in het bos achter te laten. Uit: De Historie van Klein Duimpje. Naar Moeder de Gans. ’s-Hertogenbosch: Lutkie & Cranenburg, 1856. Op deze afbeelding is niet te zien dat Klein Duimpje de plannen van zijn ouders afluisterde.

Deze kinderboekenverzameling is een mooie aanvulling op de Kapucijnencollectie van de Faculteit Theologie en de kinder- of centsprenten van de Brabant-Collectie.

Centsprent Roodkapje en Klein Duimpje (no. 09).  Uitgegeven door Lutkie & Cranenburg te ’s-Hertogenbosch.  Vindplaats: ML /911.54 (6)

Bosch was hier

Bijna alle foto's van de Jeroen Bosch-expositie in dit boek zijn van de hand van Frans Kuit (1935-2011), nieuwsfotograaf. Frans Kuit was van 1954 tot 1972 fotograaf van het Brabants Dagblad. Tot 1960 was hij in dienst van fotopersbureau Farla, daarna werkte hij als zelfstandig fotograaf. In september 2009 schonk hij zijn fotografische nalatenschap aan de Brabant-Collectie. De officiële overdracht ervan vond in maart 2011 plaats. Dankzij het fotowerk van Frans Kuit, kwam het idee voor een boek op de redactie van het Brabants Dagblad terecht waar Gerrit van den Hoven ermee aan de slag ging. De circa 50 foto's in deze publicatie zijn door de Brabant-Collectie beschikbaar gesteld.

De fameuze Jeroen Bosch-expositie van 1967 was met 267.000 bezoekers een opvallende blockbuster, die nog steeds tot de verbeelding spreekt. Lange rijen bezoekers voor de deuren van de oude Jacobskerk in de Bethaniestraat en in de aangrenzende straten. Voor het eerst in honderden jaren kwamen werken van Bosch terug in de stad waar ze in de vijftiende en zestiende eeuw waren vervaardigd. Eindelijk stond 's-Hertogenbosch op de culturele kaart.

Van den Hoven beschrijft hoe het overmoedige en haast onhaalbare plan een succes werd dankzij de daadkracht van de kunstenaar en organisator Ton Frenken. Het is een meeslepende geschiedenis vol nieuwe feiten en verhalen. Frenken slaagde erin iedereen voor zijn doldrieste plan te winnen: plaatselijke gezagsdragers, internationale wetenschappers en directeuren van grote musea. Deze geschiedenis is een mooie opmaat naar de grote Jheronimus Bosch-expositie van 2016 in het Noordbrabants Museum.

Een uitgebreide verzameling boeken over Jeroen Bosch kunt u vinden in de rubriek J2 in de open opstelling bij de Brabant-Collectie.

Vindplaats: BRA J2 HOVE 2014