Noord-Brabant 40-45

Het toegenomen belang dat aan beeld wordt gehecht en de aandacht voor wat gewone mensen in de Tweede Wereldoorlog is overkomen, hebben ertoe geleid dat uitgeverij WBooks in Zwolle een reeks boeken uitbrengt over de lokale en regionale geschiedenis van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Noord-Brabant 40-45 van auteur Jan van Oudheusden vertelt het verhaal van onze provincie. 

In 2014 is het exact zeventig jaar geleden dat de provincie Noord-Brabant grotendeels bevrijd werd van de Duitse bezetting. Bij deze gelegenheid verschijnt dit bijzondere fotoboek, waarin voor het eerst een alomvattend beeld wordt gegeven van de oorlogsjaren in deze provincie. De indeling van het boek is chronologisch en tegelijk thematisch: Dreiging,Overval, Bezetting,Collaboratie, Vervolging en verzet, Stormachtige herfst, Eindelijk vrij en Tussen vrijheid en vrede.

Het boek bevat een beeldverslag van de ervaringen van gewone Brabantse mensen en de gebeurtenissen die ze hebben ondergaan. Het biedt een overzicht van de oorlog, bezetting en bevrijding in Noord-Brabant als geheel. Dit verhaal van Brabant in oorlog en bezetting wordt verteld aan de hand van ruim 175 foto’s. Deze zijn gemaakt zowel door amateurs, beroepsfotografen en fotopersbureau's als door Duitse militairen en geallieerde legerfotografen.
Bij de selectie van de beelden is gestreefd naar een zo mogelijk evenwichtige verdeling over de gehele provincie, maar de belangrijkste overweging is toch de emotie geweest.
In vogelvlucht ontstaat een beeld van oorlog, bezetting en bevrijding met daarbij specifieke aandacht voor elementen die eigen zijn aan de Brabantse situatie, namelijk dat het zwaartepunt van de Duitse aanval in de meidagen in Brabant lag; dat de vervolging en de onderdrukking zich manifesteerden in een concentratiekamp op Brabantse bodem; dat Brabant in 1944 bevrijd werd in een hevige en langdurige strijd; en dat de Brabanders vervolgens een half jaar lang leefden in een merkwaardige schemerzone tussen vrijheid en vrede.

Met een selectie van 45 foto's is een fototentoonstelling ingericht in het Oorlogsmuseum Overloon. Deze expositie kunt u bekijken t/m 17 mei 2015.

Vindplaats: BRA N3 OUDH 2014 (nog in bestelling)

Wordt verwacht: Facsimile Nederlandsche Vogelen

Verheugend nieuws voor alle liefhebbers van fraai geïllustreerde vogelboeken. Half oktober verschijnt een facsimile van het vijfdelige standaardwerk De Nederlandsche Vogelen (1770-1829)  van Cornelis Nozeman en Christiaan Sepp. Uitgeverij Lannoo en de Koninklijke Bibliotheek (KB) dragen zorg voor deze uitgave. De originele werken kunt u bij de Brabant-Collectie inzien (vindplaatsen: KOD 041 G 01 / KOD 041 H 01 / KOD 041 I 01 / KOD 041 J 01 / KOD 041 K 01). De Nederlandsche Vogelen heeft bij de Brabant-Collectie ruim in de schijnwerpers gestaan, en wel op onze blogreeks uit 2011. Maar liefst 31 vogels zijn tweewekelijks door ons uitgelicht. Deze reeks kunt u hier nog steeds lezen.

Met deze boekenserie werd indertijd getracht een overzicht van al onze inheemse vogels te geven in woord en beeld. De originele platen zijn met de hand ingekleurd.
De heruitgave die binnenkort gaat verschijnen is een waarheidsgetrouwe weergave van de originele boeken. Alle platen en teksten zijn op ware grootte afgebeeld. Dit resulteert in een boekwerk van maar liefst 800 pagina's dat 11 kg weegt. Aan het werk zijn een cultuurhistorische en biologische inleiding en een wetenschappelijke inhoudsopgave toegevoegd. Midas Dekkers zorgt voor een enthousiast voorwoord. Op een speciale website kunt u alles lezen over deze bijzondere heruitgave, door een preview van het boek bladeren en een video bekijken. Ook de KB wijdt op haar site een hele pagina aan dit boek, met onder andere vele interessante links.
Zo kunt u hier onder andere lezen dat van 29 augustus 2014 t/m 4 januari 2015 in Museum Meermanno te Den Haag in samenwerking met de KB een grote tentoonstelling te zien is over vogels in boeken onder de titel: Vogels; duizend jaar vogels in honderden boeken. In zes zalen zijn bijzondere en zeldzame vogelboeken te zien uit tien eeuwen boekgeschiedenis.

Vindplaatsen:
KOD 041 G 01
KOD 041 H 01
KOD 041 I 01
KOD 041 J 01
KOD 041 K 01
 

Erfgoed van de Brabanders

De Brabant-Collectie heeft actief meegewerkt aan de beeldredactie van het boek Erfgoed van de Brabanders: verleden met een toekomst van Jan van Oudheusden. Als provinciaal historicus en onderzoeksmedewerker bij de leerstoel Cultuur in Brabant van Tilburg University koos Van Oudheusden 400 herkenbare elementen uit het verleden van Brabant. Zijn keuzes zijn vaak verrassend, de teksten onderhoudend en informatief. 

In het boek is het Brabants cultureel erfgoed chronologisch in tien tijdvakken verdeeld, met daarbinnen een thematische indeling. Van Oudheusden gebruikt dezelfde onderverdeling als in zijn in 2011 verschenen boek Verhalen van Brabant (vindplaats: BRA D OUDH 2011). Hierin laat de auteur zien hoe de loop van de geschiedenis het huidige Brabant heeft gevormd.
In zijn nieuwe boek gaat hij op zoek naar herkenbare overblijfselen uit het verleden van Brabant, die onze identiteit vorm en inhoud hebben gegeven. Het boek maakt duidelijk waarom erfgoed als zodanig onmisbaar is.

Naast erfgoed is er plaats voor Brabanders. Twintig teksten, voorzien van portretten van fotograaf Marc Bolsius, maken de speciale band van mensen met een onderdeel van het Brabants erfgoed duidelijk. Zo licht Emy Thorissen, conservator van de Brabant-Collectie, toe waarom het fotografisch oeuvre van Martien Coppens (1908-1986) zoveel met haar doet.

Deze uitgave van Erfgoed Brabant, uitgebracht in samenwerking met Tilburg University en de Erfgoed Academie Brabant, werd donderdag 28 augustus jl. gepresenteerd op het symposium Is dit nou de selectie? in het Van Abbemuseum in Eindhoven. Daarbij ontving Jan van Oudheusden bij zijn afscheid als provinciaal historicus de Brabantse onderscheiding Hertog Jan als blijk van waardering voor zijn inzet voor het erfgoedveld. 

Vindplaats: BRA G OUDH 2014

Stilstaan bij de Struikelstenen in Oss

Voorjaar 2014 verscheen een boekje met wandelingen langs Struikelstenen in Oss.

Struikelstenen zijn stenen van 10 bij 10 cm die in het trottoir gelegd zijn bij het laatste woonadres van slachtoffers van het nationaalsocialisme. De stenen hebben een messing bovenkant met daarop naam en gegevens van deportatie en overlijden. Elk slachtoffer krijgt een eigen steen. Voor een adres kunnen dus meerdere stenen liggen. Struikelstenen heten zo, omdat je erover struikelt met je hoofd en je hart. Je moet buigen om de naam te kunnen lezen. 

In het boekje zijn de adressen geordend naar hun volgorde in de vier rondwandelingen. Het is een geheel geworden van feiten, herinneringen en impressies.

De Stolpersteine zijn ontworpen door kunstenaar Gunter Demnig uit Keulen die in 1994 begonnen is met het leggen van Struikelstenen. In Europa liggen er inmiddels meer dan 40.000. In Nederland kunt U in meer dan 60 gemeenten Struikelstenen vinden!

Meer boeken over de Tweede Wereldoorlog kunt u vinden in de rubriek N3.

Vindplaats: BRA N3 LEIJ 2014

Tijdschrift: Gens Nostra

Gens nostra is het maandblad van de Nederlandse Genealogische Vereniging. Deze grootste genealogische vereniging van Nederland telt ongeveer 10.000 leden. Het tijdschrift is vooral gericht op de Nederlandse amateurgenealoog. 

Gens Nostra verschijnt tien maal per jaar met een dubbelnummer in juli/augustus en in april/mei (i.v.m. de Genealogische Dag). Het blad bevat vaste rubrieken, zoals 'Boekrecensies', 'Tijdschriften',  'Digitaal' en 'Mededelingen van het bestuur'. Iedere jaargang is voorzien van een inhoudsopgave en een alfabetische index op familienamen. Inhoud en registers van elk nummer vanaf 2005 zijn online te raadplegen. Artikelen kunnen bestaan uit complete genealogieën, kwartierstaten, stamreeksen, genealogische geschiedenissen, heraldische artikelen of bewerkingen van bronnen voor zover van genealogisch belang. Bij de bijdragen staan volledigheid en bronvermelding voorop. Ook kleinere stukjes over opmerkelijke zaken of toevalsvondsten worden opgenomen. Met enige regelmaat staan er onderwerpen in over (Noord-)Brabant. Deze zijn vanaf 1970 opgenomen in de Brabant Databank.

Het maandblad is in 1945 voor het eerst verschenen. In 2010 is het vernieuwd uitgekomen in groter formaat, met een ander lettertype en meer kleur en beeld. Langere bijdragen worden zowel gedrukt als digitaal op de website van de NGV uitgegeven. Dit houdt in dat een deel in Gens Nostra en het gehele artikel (manuscript) op de site worden gepubliceerd. In 2013 is er voor het eerst een dergelijke splitsing in de verschijningsvorm van een genealogie.   
                                         
Vindplaats: T 07414

Pia van Kroonenburgh nieuwe bibliothecaris Brabant-Collectie

Pia van Kroonenburgh (1958) wordt per 1 september de nieuwe bibliothecaris van de Brabant-Collectie. Deze collectie is gevestigd in de bibliotheek van Tilburg University. Zij volgt in deze functie Jos Kuijlen (1949) op, die deze functie bekleed heeft vanaf 1 december 2006. Jos Kuijlen blijft nog tot 1 oktober 2015 bij de Brabant-Collectie werkzaam als adviseur en projectleider van het project Brabantse Drukken. 

Pia van Kroonenburgh, historica uit Nijmegen, heeft ruim 25 jaar gewerkt in verschillende functies bij de universiteitsbibliotheken van Tilburg, Amsterdam en Eindhoven. Met haar haalt de Brabant-Collectie een ervaren manager binnen. Zij zal zich vooral gaan richten op het verder digitaliseren van de collectie en het beschikbaar stellen van deze bijzondere erfgoedcollectie via de Brabant Cloud. Ruime aandacht zal uit blijven gaan naar het uitbreiden en conserveren van de collectie en naar het onderstrepen van het belang van deze erfgoedcollectie binnen en buiten de universitaire gemeenschap. 

Voor meer informatie over de Brabant-Collectie: www.brabantcollectie.nl 

Heeswijkse ballade

Moord en doodslag nu eens niet op het achtuurjournaal, maar op een negentiende-eeuwse aquarel uit het bezit van de Brabant-Collectie. Op deze waterverfschildering is het verhalende dichtstuk van ridder Robbert van Heesewic, zijn dochter Kunegonde en de gruwelijke moord op haar geliefde graaf Galo te zien. 
Dit bijzondere schilderij is gesigneerd door A.J. Derkinderen (1859-1925). De van oorsprong Bossche schilder, tekenaar, glazenier en ontwerper van boekversieringen is een vertegenwoordiger van het symbolisme in Nederland. Zijn werk wordt gekenmerkt door stilering en verheven thematiek en is gebaseerd op middeleeuwse kunst. Bekendheid geniet hij vooral door zijn monumentale kunst, waarbij o.a. de twee wandschilderingen in het stadhuis te ’s-Hertogenbosch, die hij tussen 1891-1893 en 1892-1896 maakte, het vermelden waard zijn. In 1907 vertrok hij naar Amsterdam, waar hij tot zijn dood de functie als directeur van de Rijksacademie bekleedde.

Ballade van Ridder Robbert van Heesewic
 A.J. Derkinderen, 1881
aquarel en inkt  
Vindplaats: H 41.2 / ballade (1)

De legende is in vijf compartimenten in een architecturale setting weergegeven. Bovenaan op een lint valt de naam van Robbert van Heesewic in gotische letters te lezen. De randen van de voorstelling zijn versierd met harnassen, speren, zwaarden en ander wapentuig. Prominent in het midden staat op een wit banier in gotische letters de volgende tekst te lezen (verwijzend naar de voorstellingen met de klok mee): 

Hoe graaf Galo om ridder Robberts dochter kwam en Hoe dese het vol spijt aan sach. (grootste deel links) Hoe Vrouwe Kunegonde een Bode sond tot heur broeder (deel linksboven) en hoe de bode door ridder Robbert verslagen werd (rechtsboven). Hoe ridder Robbert ter helle voer (rechtsonder) en er op die plaats een swarte Poel overbleef (in het midden achter het banier).   

Er zijn diverse wapenschilden te zien, twee voorzien van een leeuw (de wapens van Heeswijk en Dinther) en één met een blauwe keper op een gouden veld, vergezeld van drie bomen. Dit is het wapenschild van de adellijke familie Van den Bogaerde, de laatste die kasteel Heeswijk in bezit heeft gehad. Boven het tekstdeel is de spreuk: 'Ex arbore fructus' (vrucht uit de boom) de wapenspreuk van de baronnen Van den Bogaerde te zien. Dit wijst erop dat Louis van den Bogaerde van Terbrugge (1826-1890) de opdrachtgever is geweest. Zijn vader A.J.L. baron van den Bogaerde van Terbrugge (1787-1855), die in 1834 kasteel Heeswijk kocht, was gouverneur van Noord-Brabant en tevens voorzitter van de voorloper van de Brabant-Collectie, het Provinciaal Genootschap der Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant. 
Een andere link tussen kasteel Heeswijk en de Brabant-Collectie is dat daar nu in de Ridderzaal ons topstuk, de Roman-Visscherkaart, te bewonderen valt.

Literatuur:
- Heijmann, H. Th; Norbertijnen van Berne-Heeswijk.; e.a., Berneboek, Berne-Heeswijk, : verleden en heden, Utrecht : Lumax, [1934], p. 151-153 (Vindplaats: CBM 096 D 23)
- Kleijntjens, J.e.a., Uit droom- en fantasiewereld II, Brabantsche sagen, Leiden : H.J. Dieben, [1926], p. 21-27 (Vindplaats: CBM 385 A 43)
- Trappeniers, M. e.a., Antoon Derkinderen, 1859-1925, 's-Hertogenbosch : Noordbrabants museum, 1980. p. 97-100 (Vindplaats: BRA J3 TRAP 1980)