Weblog Brabant-Collectie

vrijdag 13 maart 2015

Encyclopédie van Diderot en d'Alembert (1751-1772)

Hoe divers de verzameling van de Brabant-Collectie is, blijkt uit de huidige mini-expositie waarin wij aandacht schenken aan het maken van materialen en de daarbij behorende ambachtelijke vaardigheden. Een hoofdrol is daarbij weggelegd voor de befaamde Encyclopédie, ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers (Encyclopedie of beargumenteerd woordenboek van de wetenschappen, kunsten en beroepen) onder redactie van Denis Diderot (1713-1784) en Jean le Rond d' Alembert (1717-1783). Andere schrijvers waren onder meer Montesquieu, Voltaire en Rousseau. De delen van deze beroemde encyclopedie zijn in de jaren 1751-1772 verschenen in Parijs en waren alleen via voorintekening te verkrijgen. In totaal zijn 28 delen verschenen: 17 delen bevatten in totaal 72.000 artikelen en 11 delen zijn gevuld met gravures. In de jaren 1776-1780 volgde nog een supplement, bestaande uit 4 delen en een deel met illustraties.

Titelpagina
In: D. Diderot, J-B. le Rond d'Alembert, A.-C. Briasson (Parijs), C. Panckoucke (Parijs), M.M. Rey (Amsterdam), Encyclopédie, ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers,
A Paris: Briasson [etc.], 1751-1780
Vindplaats: TRE R 43 / 1

Onderstaande prent, die vanaf 1772 in elk deel met gravures werd toegevoegd, is een allegorische voorstelling van de Verlichting. De Encyclopédie geldt als hét werk van deze stroming. Bonaventure-Louis Prévost (1747-1804) maakte de gravure naar een tekening van Charles-Nicolas Cochin (1715-1790). Te zien zijn allerlei vrouwenfiguren met bovenaan de figuur van de Waarheid die haar licht laat schijnen. Rede en Filosofie willen haar sluier afnemen en Verbeelding reikt een bloemenguirlande aan. De andere allegorische figuren zijn representanten van de kunsten, wetenschappen en handel.

Frontispiece met allegorische voorstelling van de Verlichting

In: Encyclopédie, 1751-1780

Vindplaats: TRE R 43 / 1

De Encyclopédisten wilden in de Encyclopédie alle menselijke kennis bijeenbrengen en op die manier bijdragen aan de ontwikkeling van elk individu. Zij gingen daarbij uit van een nieuw concept van kennis. D'Alembert werkte dit in zijn Discours Préliminaire des Éditeurs in het eerste deel uit. Hij stelde daarin onder andere dat theologie ondergeschikt is aan de rede. De kerk keerde zich daarop tegen de schrijvers van de Encyclopédie. Ook de staat was het vaak niet eens met hun kritische houding ten opzichte van de samenleving, noch met hun pleidooi voor tolerantie en individuele vrijheid. Dit leidde tot censuur en in 1759 tot een tijdelijk publicatieverbod. Ondanks dit verbod werd dit grote naslagwerk zeer succesvol; het werd veel verkocht en besproken. Zo raakte haar gedachtegoed wijd verspreid. Ook nu nog is dat het geval door vertalingen en databases over de Encyclopédie op internet.
Onderstaande illustratie toont het hele systeem van menselijke kennis, ook wel De Boom van Diderot en d'Alembert genoemd.

Systeem van menselijke kennis
In: Encyclopédie, 1751-1780
Vindplaats: TRE R 43 / 1

Naast de kennis van de kunsten, wetenschap en techniek viel ook de ambachtelijke kennis binnen de scope van de Encyclopédie, zoals te zien is in de volgende twee prenten.

Fabricage van papier,
het werken aan de schepkuip, een pers

In: Encyclopédie, 1751-1780. Planches V, Papetterie pl. X

Vindplaats: TRE R 43 / Pl. 5

Het blazen van glazen, het roeren in de pot gesmolten glas,
het uitnemen van een hoeveelheid glas en het rollen, blazen en vormen hiervan
In: Encyclopédie, 1751-1780. Planches X, Verrerie pl. XIX
Vindplaats: TRE R 43 / Pl. 10

De mini-expositie is aangevuld met enkele prenten uit de reeks Volledige beschrijving van alle konsten, ambachten, handwerken, fabrieken, trafieken, derzelver werkhuizen, gereedschappen, enz.Ten deele overgenomen uit de beroemdste buitenlandsche werken: en vermeerderd met de theorie en praktijk der beste inlandsche konstenaaren en handwerkslieden (Dordrecht, 1789-1820). Onderstaande prent toont de stap in de papierfabricage na het scheppen, persen en drogen, namelijk het belijmen van het papier. Daarna volgt opnieuw drogen, persen en op maat snijden.

Lijming van het papier
In: J.J.F. Lalande & P.J. Kasteleijn, Volledige beschrijving van alle konsten, ambachten, handwerken, fabrieken, trafieken, derzelver werkhuizen, gereedschappen, enz... en vermeerderd met de theorie en praktijk der beste inlandsche konstenaaren en handwerkslieden.Te Dordrecht: bij A. Blussé en zoon, 1792, Pl. XII
Vindplaats: TRE 16 B 1/9

Onze mini-expositie is, tijdens openingstijden van de Universiteitsbibliotheek, te zien tot en met woensdag 20 mei 2015.

donderdag 5 maart 2015

Heemkundekring Tilborch op bezoek

Een delegatie van vijfentwintig leden van heemkundekring Tilborch was woensdagmiddag 4 maart te gast bij de Brabant-Collectie.

Na de ontvangst met koffie verzorgde Pia van Kroonenburgh, bibliothecaris van de Brabant-Collectie, een presentatie over de collectie en het ontstaan ervan. Vervolgens kreeg een deel van de groep een toelichting van Jos Kuijlen over de oude drukken.

Omdat er binnen deze heemkundekring speciale interesse bestaat voor Driekoningen, werd er ook materiaal getoond uit de Brabant-Collectie over dit onderwerp. De andere helft van de groep luisterde intussen naar uitleg van Corine Bon over het zoeken in de collectie. Daarna wisselden de groepen. De deelnemers waren enthousiast en gaven aan dat voor hen een drempel was weggenomen.

Heeft u ook interesse om als groep een bezoek aan de Brabant-Collectie te brengen? Kijk dan hier voor meer informatie.

dinsdag 24 februari 2015

Brabant-Collectie in digitaal geschiedenislokaal over Tilburg

Geschiedenislokaal013

De Brabant-Collectie is een van de participanten in het nieuwe digitale geschiedenislokaal over Tilburg: Geschiedenislokaal013. Overige bronnen zijn afkomstig uit de verzamelingen van het Regionaal Archief Tilburg, Stadsmuseum Tilburg, TextielMuseum en Bibliotheek Midden-Brabant. Het Noord-Hollands Archief en Regionaal Archief Tilburg hebben dit bronnenplatform samen met ab-c media gerealiseerd. Op donderdag 22 januari jl. vond de lancering plaats bij het Regionaal Archief Tilburg.

Deze speciaal voor het onderwijs in het leven geroepen website toont thematisch lokale historische bronnen, zoals foto's, krantenartikelen, plattegronden, schilderijen, prentbriefkaarten en films. Tevens is een tijdlijn opgenomen. Een leerling kan bronnen rondom een achttal thema's (o.a. textielfabrieken, Eerste en Tweede Wereldoorlog) raadplegen, printen en downloaden voor een presentatie of werkstuk. Daarnaast is er de optie informatie te delen via Pinterest, Facebook en Twitter.

Gelijktijdig is in Haarlem Geschiedenislokaal023 de lucht in gegaan, met bronnen uit o.a. het Noord-Hollands Archief. Instellingen uit het hele land kunnen via geschiedenislokaal.nl deelnemen aan dit project en met een interactieve tool hun bronnenverzameling verrijken. Lees hier meer.

maandag 23 februari 2015

Tijdschrift: Tussen Paradijs en Toekomst

De ondertitel van dit tijdschrift luidt: "Nieuwsbrief van heemkundige kring Ioannes Goropius Becanus en museum de Dorpsdokter". Deze heemkundekring is opgericht op 24 oktober 1945 en heeft als werkgebied Hilvarenbeek en Diessen. Deze twee gemeenten zijn als gevolg van een herindeling op 1 januari 1997 gefuseerd.
Het initiatief tot oprichting van deze kring werd genomen door priester P.C. de Brouwer, huisarts dr. H.A.M. Ruhe, waarnemend burgemeester J. van der Burg en onderwijzers Jan Naaijkens en Eugene van der Heijden. De Esbeekse onderwijzer en heemkundige J.M. Lauwers zegde eveneens zijn steun toe. Momenteel staat het tijdschrift onder redactie van Emmanuel Naaijkens (zoon van Jan Naaijkens).

In 1968 krijgt de kring haar huidige naam: Ioannes Goropius Becanus. Deze naam verwijst naar een beroemde wetenschapper en arts, in 1519 geboren als Jan Gerartsen van Gorp. Hij latiniseerde voor zijn naam zijn geboorteplaats Gorp en het nabijgelegen Beek (nu Hilvarenbeek).

Vanaf 1982 verschijnt 3 tot 4 maal per jaar een periodiek van de kring; eerst onder de tijdelijk naam "Nieuwsbrief", vanaf maart 1989 onder een nieuwe, definitieve naam. Na 7 jaar wordt de naam "Tussen Paradijs en Toekomst" gehanteerd, met de ondertitel "Nieuwsbrief". De herkomst van deze titel gaat terug naar de toponiemen "Het Paradijs" in het uiterste westen van Hilvarenbeek en "De Toekomst" in het uiterste oosten van Diessen. Het werkgebied van de kring ligt hier letterlijk tussen.

Het tijdschrift bevat artikelen over heemkunde en (lokale) geschiedenis, het volks- en streekeigene en de historische ontwikkeling van het werkgebeid (gemeente Hilvarenbeek e.o.). Vast onderdeel de laatste jaren is de rubriek "Bric à Brac", waarin Emmanuel Naaijkens fragmenten van de lokale geschiedenis bespreekt. Alle historische artikelen die vanaf 1982 zijn opgenomen in het tijdschrift, zijn door Ad Hoozemans bijeengebracht in een index die binnenkort op de website van de kring geplaatst wordt. De inhoudsopgaven van nummers vanaf 2007 zijn hier al wel opgenomen. Het eerste nummer van 2015 besteedt onder andere aandacht aan:
Het Knapenkoor van Meester Jac van Meel; Bijzondere Diessense pastoors; Tekeningen van oude Westerwijkse kapel; Gerrit Paape's bezoek aan de Biest.

Vindplaats: T 07486

maandag 9 februari 2015

De architectuur van Philips in Eindhoven; sloop renovatie transformatie

Dit fotoboek in zwart-wit geeft een goed overzicht van de architectuur van Philips door de jaren heen. Ook laat het zien hoe Eindhoven is omgegaan met het industrieel erfgoed van Philips. Veel gebouwen zijn gesloopt, andere weer hergebruikt.

De herontwikkeling van de fabrieksterreinen vormde een grote uitdaging voor de stad. Lange tijd waren deze terreinen alleen toegankelijk voor medewerkers van Philips. Na het vertrek van het Philipsconcern in de vorige eeuw en het leegkomen van de gebouwen opende zich een wereld vol nieuwe mogelijkheden voor Eindhoven. De cultuurhistorische waarde werd gezien en de laatste twintig jaar zijn de grote gebouwen volledig opgenomen in het stadsbeeld. De industriële gebouwen hebben uiteenlopende bestemmingen gekregen, zoals wonen, werken of horeca. Eindhoven is een voorbeeld van een geslaagde herontwikkeling.

Ruim 30 jaar maakte de Veldhovense fotograaf Norbert van Onna foto’s van o.a. de Philips gebouwen.

Meer informatie over industrieel erfgoed kunt u vinden in de rubriek: J

Vindplaats: BRA Z6 ONNA 2013

maandag 29 december 2014

Tijdschrift: De Wazerweijen

De Wazerweijen is het kwartaaltijdschrift van Heemkundekring 'De Heerlyckheit Dongen'. Deze heemkundekring heeft als werkgebied Dongen, Klein-Dongen en Dongen-Vaart. De naam van het tijdschrift is ontleend aan een vroegere veldnaam van het gebied ten westen van de Heuvel, het oudste bewoonde gebied van dit dorp. De kring publiceert artikelen over uiteenlopende onderwerpen: heemkunde, toponymie, monumenten, fotografie, familiegeschiedenis en archeologie. Daarnaast is het tijdschrift de spreekbuis van de vereniging en geeft informatie over de activiteiten van de werkgroepen, de lezingen en andere voor haar leden belangrijke gebeurtenissen in het komende kwartaal. De Wazerweijen bestaat sinds 1980. Na iedere 10 nummers wordt een register uitgegeven. Op de website staat een overzicht van de verschenen artikelen.

Het septembernummer (nr. 133) van dit jaar was een speciale uitgave ter gelegenheid van de Open Monumentendag (13 en 14 september 2014). Het thema was "Op reis". Met reizen, vervoer en transport ging de Open Monumentendag over de dynamiek die daarmee gepaard gaat, de invloed van reizen en vervoer op het aanzien en de inrichting van Nederland, de manier van leven en het forenzen.
Ook Heemkundekring 'De Heerlyckheit Dongen' heeft dit thema opgepakt. In nummer 133 van De Wazerweijen staat een puzzelfietstocht van ongeveer 20 km beschreven. De heemkundekring heeft, in samenwerking met Gemeente Dongen, deze route langs het turf- en hooiverleden van Dongen, Vaart, 's Gravenmoer en Oosteind samengesteld. Zo komt men tijdens de tocht langs een speciale plaats waar vroeger een haven was om producten uit het dorp, met name turf, te verspreiden naar de afnemers. Meer over deze tocht leest u in dit artikel. Tevens vindt u hier een link naar de route in PDF, inclusief overzichtskaart. Op de website van de heemkundekring vindt u foto's van de tocht.

Alle jaargangen inclusief het lopende nummer van De Wazerweijen vindt u terug bij de Brabant-Collectie op niveau 0 van de Universiteitsbibliotheek.

Vindplaats: T 07457

donderdag 18 december 2014

Hommage aan Gaston Remery (1924-2014)

Op 29 november jl. overleed Gaston Remery op 90-jarige leeftijd in verpleeghuis Jan de Witkliniek te Bakel. Deze fotograaf, die Zuidoost-Brabant vastlegde zoals het was, werd geboren in Asten. Het vak leerde hij van Jef Simons en vanaf 1949 ging hij aan de slag. Hij werkte een aantal jaren bij Schulte en bij Princes te Helmond, maar ook in Breda en Boxmeer. Remery besloot voor zichzelf te beginnen en opende in 1957 een fotozaak in Eersel. Daar zat tot op dat moment geen fotograaf. Hij legde zich vooral toe op portretten (onder andere van communicantjes), pasfoto's en reportages (bruidsparen, religieuze plechtigheden, bedrijfsfotografie).

Tevens vervaardigde hij nieuwsfoto's voor Oost-Brabant en Eindhovens Dagblad. Op zijn fiets, en later op de brommer, trok hij door de Kempen om uiteenlopende gebeurtenissen vast te leggen. In 1989 ging hij met pensioen.

Gaston Remery, klaar om op pad te gaan
Maker onbekend

Hij is vooral bekend geworden door zijn opnames van het boeren- en religieuze leven. In 2002 verschenen bij Kempen Uitgevers twee fotoboeken van Remery, getiteld Platteland en dorpsleven en Rijk roomsch leven.

Voorjaar 2008 droeg Remery zijn gehele fotografische oeuvre in de vorm van albums, afdrukken, negatieven en bijbehorende documentatie over aan de Brabant-Collectie. Momenteel wordt er hard gewerkt aan een derde boek, Koppen van de Kempen en de Peel, zodat het grote publiek kennis kan maken van alle facetten van zijn bijzondere fotowerk. Daarnaast wordt zijn werk ontsloten en duurzaam geconserveerd. Op dit moment is de Collectie Gaston Remery nog niet toegankelijk en niet online raadpleegbaar.