Tijdschrift: Rondom de Plaets

Tijdschrift Rondom de Plaets is het kwartaalblad van Heemkudekring De Plaets uit Berlicum-Middelrode. Sinds 1990 komen jaarlijks vier nummers uit met artikelen over historie en heemkunde van Berlicum, Middelrode en Kaathoven. De heemkundekring, opgericht op 1 maart 1967, houdt zich bezig met het vastleggen en behouden van de geschiedenis van genoemde plaatsen in de ruimste zin van het woord. Haar doelstelling is in brede kring belangstelling wekken voor en het bevorderen van kennis over heemkunde in het algemeen en van Berlicum, Middelrode en Kaathoven in het bijzonder. Middelrode hoorde tot de gemeentelijke herindeling in 1996 bij Berlicum, waarna het met Den Dungen werd samentoegevoegd met gemeente Sint-Michielsgestel. Kaathoven ging op 1 januari 2015 op in gemeente 's-Hertogenbosch. 'De Plaets' refereert aan het in 1845 geopende bouwwerk op het Raadhuisplein in Berlicum. Het functioneerde als raadhuis en later als gemeentehuis. Tijdens de Tweede Wereldoorlog raakte het gebouw beschadigd. Het is daarna hersteld en in 1948 weer in gebruik genomen. In 1983 is het door de gemeente verkocht.
Oktober jl. vierde de heemkundekring haar 50-jarige bestaan met o.a. de tentoonstelling 'Berlicum/Middelrode anno 1967' en de publicatie van het boek '50 jaar in voor- en tegenspoed'.

Op de website van de heemkundekring staat de inhoudsopgave van reeds verschenen nummers van Rondom de Plaets. Het periodiek is vanaf jaargang 1 (1990) tot heden aanwezig en raadpleegbaar op niveau 0 van de universiteitsbibliotheek.
Vindplaats: T 08795

Uitzending Martien Coppens in serie Brabantse Helden

In de serie 'Brabantse Helden' - waarin korte, biografische portretten van 'grote', bijzondere Brabanders getoond worden - was 4 november jl. bij Omroep Brabant de aflevering over de Lieshoutse fotograaf Martien Coppens (1908-1986) te zien.
Op maandag 10 april 2017 zijn opnames gemaakt bij de Brabant-Collectie, waarbij ook onze conservator Emy Thorissen werd geïnterviewd.
Klik hier om de aflevering over Martien Coppens te bekijken.

Opening tentoonstelling 'Papieren Juweeltjes' door commissaris van de Koning

Op 4 november jl. vond in Het Noordbrabants Museum te 's-Hertogenbosch de feestelijke opening plaats van de tentoonstelling Papieren Juweeltjes van het Provinciaal Genootschap. Deze expositie is een samenwerkingsproject van genoemd museum met de Brabant-Collectie. Aanleiding was het heugelijke feit dat 180 jaar geleden het Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant werd opgericht. In de tentoonstelling worden 100 topstukken op papier uit beide verzamelingen, die ooit één geheel vormden, na ruim 30 jaar tijdelijk weer bij elkaar gebracht en aan het publiek getoond.

Prof. dr. Wim van de Donk

Na de ontvangst met koffie/thee en petitfours werden de genodigden welkom geheten door dr. Charles de Mooij, directeur van Het Noordbrabants Museum. Hij gaf een korte schets van de ontstaansgeschiedenis van het Genootschap en het aanleggen van de diverse collecties door de oprichters. Na hem was het woord aan drs. ing. Corno Vromans, directeur Library & IT Services van Tilburg University waaronder de Brabant-Collectie ressorteert. Hij meldde met trots dat dit de belangrijkste dag van het jaar voor de universiteitsbibliotheek is, die momenteel haar 25-jarige jubileum viert. Hij refereerde aan digitaliseringsprojecten uit de beginperiode, waaraan de Brabant-Collectie ook meedeed, en recente projecten zoals die van Google Books. De commissaris van de Koning in Noord-Brabant, prof. dr. Wim van de Donk, begon zijn betoog met het refereren aan zijn bezoek aan de Brabant-Collectie op 21 juli 2016. Dat de historie van Brabant belangrijk is, blijkt uit de vele activiteiten die op dit vlak plaatsvinden. Neem bijvoorbeeld de Brabantdag Familiegeschiedenis (eveneens op 4 november), of de vele vrijwilligers die actief zijn binnen de heemkundekringen. Van de Donk pleitte ervoor de geschiedenis te koesteren, er kracht uit te halen en lessen te leren, zonder te vervallen in regionalisme. Goed geïnformeerd worden, educatie en uitleg zijn hierbij essentieel. Maar schoonheid blijft het allerbelangrijkste, aldus Van de Donk, want hierin ontdekken we de waarheid. Hierna overhandigde Charles de Mooij het themanummer van In Brabant - geheel gewijd aan de diverse collecties van het Genootschap, hun verzamelaars én de tentoonstelling - aan de commissaris van de Koning en was het moment van de officiële opening aangebroken.

Op de tentoonstelling zijn de pronkstukken niet alleen in de vitrines en aan de wand te bewonderen. Op een multitouchtafel kan men digitaal bladeren in enkele natuurhistorische boeken, een hertogen- en een koorboek, maar ook kaarten onderling vergelijken en inzoomen.

Papieren Juweeltjes van het Provinciaal Genootschap is tot en met 18 februari 2018 te zien in Het Noordbrabants Museum te 's-Hertogenbosch.

Op onze Flickr-pagina vindt u een uitgebreide fotoreportage van de opening.

De verdwenen kerken van Noord-Brabant

Met deze uitgave op initiatief van Stichting Archeologie, Bouwhistorie en Cultuur wil auteur Wies van Leeuwen de herinnering aan de vaak zeer bijzondere kerken die in de laatste twee eeuwen in Noord-Brabant verdwenen zijn, vasthouden. Ongeveer 450 kerken zijn vanaf 1800 geheel of gedeeltelijk afgebroken. Deze gebouwen waren ooit de spil waar alles in stad of dorp om draaide. Hun lotgevallen vertellen over de geschiedenis van een plek. Het is daarom zinvol de herinnering aan deze gebouwen en hun verhalen weer op te roepen in woord en beeld. Naast een herinnering is dit boek ook een waarschuwing: slopen kan maar één keer!
In de inleiding beschrijft de auteur de lotgevallen van het Brabantse kerkenlandschap na 1800. Het tweede deel geeft in foto en tekst een beeld van een verdwenen kerkenlandschap door een alfabetische selectie op plaatsnaam van 130 van de mooiste verloren kerken. Het boek sluit af met een zo volledig mogelijk overzicht in tabelvorm van de 450 kerken die na 1800 zijn verdwenen.
Zondagmiddag 26 november a.s. wordt op initiatief van de stichting De Brabantse Hoeders een Open Kerkendag gehouden. In dit filmpje vertelt de auteur meer over de achtergronden. Doel van het openstellen van alle Brabantse kerken is Brabanders kennis laten nemen van het grote culturele belang van de kerken en daarmee meer bewustwording  te kweken voor een groot cultureel probleem: het herbestemmen van de kerken. Over dit laatste onderwerp is brochure verschenen.

Vindplaats: BRA J3 LEEU 2017

Meer huwelijksgedichten in Het Noordbrabants Museum

Van 4 november tot en met 18 februari 2018 zijn onderstaande fraaie en unieke huwelijksgedichten te zien op de tentoonstelling Papieren Juweeltjes van het Provinciaal Genootschap in Het Noordbrabants Museum te 's-Hertogenbosch. Hier worden 100 hoogtepunten uit de 180 jaar oude kunst- en wetenschapscollecties van het voormalige Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant getoond. De expositie is samengesteld uit verzamelingen van de Brabant-Collectie en bovengenoemd museum. Beide verzamelingen vormden ooit één geheel.

Als vervolg op het vorige blog tonen we hieronder twee mooie huwelijksgedichten gedrukt en geschilderd op zijde. Dergelijke verschijningsvormen bleven zelden bewaard. Alleen het bruidspaar zelf ontving het unieke, zijden exemplaar. De naaste familie en soms ook de gasten kregen een op papier gedrukte versie. Onderstaand huwelijksgedicht is gedrukt door de Bredanaar Cornelis Seldenslach, die tussen 1652-1695 werkzaam was 'inde Cortebrughstraet'.

Geluck-Seggingh aan d'Heer Quirinus Bernardus Schalck
ende aan de soet-aerdige Joffrouw Maria, Adriana Teulings
versamende in den houwelycken Staat anno 1685, den 16. September
Breda: by Cornelis Seldenslach inde Cortebrughstraet, 1685
Gedrukt en geschilderd op zijde
KOD 1685 Breda (1) huw

Alleen zeer bemiddelde families konden een fraai geschilderd exemplaar op zijde bekostigen. De Bredase wijnkoopman Van Gool gaf in 1753 de Leuvense drukker Henricus Vander Haert (werkzaam tussen 1744-1759) opdracht tot vervaardiging van dit gedicht.

Den Zegen des Heeren ontfangen en toegewenscht aen
 Jouffrouw Elizabetha Francisca van Gool ende Myn Heer Henricus van Amersfoort
byde geboortigh van Breda op hunne kerckelycke vereeninge door het verbondt
en heylich Sacrament des Hauwelyckx den XIV. Van Mey MDCCLIII
Tot Loven: by Henricus Vander Haert, In den Gulden Helm by de Merckt, 1753
Gedrukt en geschilderd op zijde
KOD 1753 Leuve (1) huw

Gelegenheidsgedichten op feestelijke gebeurtenissen zijn veelal van een sierpapieren omslag voorzien. Isaac van Doorn (1698-1786) uit Utrecht is de maker van onderstaand brokaatpapier met karakteristiek reliëfstructuur. In de loop der tijd zijn dergelijke omslagen door beschadiging of door toedoen van verzamelaars vaak verdwenen. Onderstaand huwelijksgedicht uit 1767 is vermoedelijk gedrukt door de gebroeders Palier te 's-Hertogenbosch. De katernen van dit boekwerkje zijn voorzien van goud op snee. Het bevat twee huwelijksgedichten; een in het Nederlands (herderszang van D.A. Jacobi) en een in het Latijn (Wilhelmus Jacobus Allardt). Het huwelijk tussen mr. Johan Abraham van Thye Hannes, drossaard en dijkgraaf van Heerlijkheid Empel en Meerwijk, en jonkvrouw Anna Christina van Barnvelt werd plechtig gevierd op 16 juni 1767.

Isaac van Doorn (1698-1786)
Omslag huwelijksgedicht, 1767
Brokaatpapier
KOD 1767 's-Hert (5)

Sterrebos: Het Groot Heyvelt op Oud Herlaer

Onlangs verscheen van de hand van architectuurhistoricus Jan van der Vaart uit Vught een boek over het Sterrebos, een landgoed tussen Dommel en Bossche Broek. Dit uitgebreide boek vol mooie foto’s gaat over een klein landgoed dat ruim 2 eeuwen geleden werd aangelegd door Jacob Willem Half-Wassenaer van Onsenoort.
Het boek geeft een kijkje in de verhoudingen binnen de kringen van de bestuurlijke elite, van de militaire bovenlaag in de stad, de opkomst van de gegoede burgerij in de 19e eeuw en de rol van de lokale overheid aan het begin van de 20ste eeuw. Achtereenvolgens komen aan bod: het verhaal van het Sterrebos, de grondheerlijkheid Oud en Nieuw Herlaer, de grote veranderingen eind 18e en begin 19e eeuw, de diverse eigenaren van het Sterrebos, rangen en standen, stadsuitbreiding van ’s-Hertogenbosch en de architectuurhistorische en bouwhistorische verkenningen.

Vindplaats: BRA J VAAR 2017

'Liefde is ... geluk' (2): achttiende-eeuwse huwelijksgedichten

De Maand van de Geschiedenis met het thema Geluk vormt de aanleiding voor een mini-expositie van huwelijksgedichten en -liederen uit de zeventiende tot en met de negentiende eeuw. Vanaf de zeventiende eeuw worden gelegenheidsgedichten in kleine oplage gemaakt bij huwelijken en overlijden, maar ook bij benoemingen en jubilea. Bruiloftspoëzie komt verreweg het meeste voor. Een lofzang op bruid en bruidegom, een wens voor spoedig nageslacht en toespelingen op de huwelijksnacht ontbreken zelden. De namen en plaats van herkomst van het bruidspaar en de plaats van het huwelijk worden ook vaak bezongen. De taal van het gedicht is meestal Nederlands, soms Latijn. Hieronder worden drie verschijningsvormen van achttiende-eeuwse huwelijksgedichten getoond.

Boekband
Bijzonder fraai is onderstaande band met huwelijkszangen op het huwelijk van Jan Pieter Goudsblom (1755-1812) en Margaretha Maria Cock op 17 januari 1779 in Haarlem. Deze leerlooier en schoenmaker uit Alkmaar werd lid van de Eerste Kamer en schepen van zijn geboorteplaats. Gebruikelijk was dat beide echtelieden ieder een exemplaar kregen. Onderstaande leren boekband is voorzien van goudstempeling en mooi bewaard gebleven feestlinten. Op het voorplat staat de naam van de bruid vermeld en op het achterplat de datum van de bruiloft.

Voorplat
J. Bout & S. Stelt, Ter bruilofte van den heer Jan Pieter Goudsblom
en jongvrouwe Margaretha Maria Cock, [Alkmaar]: s.n., 1779

Vindplaats: TRE 056 B 23/2

De titel en beginletters van deze huwelijkszangen zijn in goud gedrukt. Het boekblok is voorzien van goud op snee. Dit prachtige gelegenheidswerk werd door de familie van het bruidspaar uitgegeven en aangeboden aan het bruidspaar.

J. Bout & S. Stelt, Ter bruilofte van den heer Jan Pieter Goudsblom 
en jongvrouwe Margaretha Maria Cock, [Alkmaar]: s.n., 1779
Vindplaats: TRE 056 B 23/2

Achterplat
J. Bout & S. Stelt, Ter bruilofte van den heer Jan Pieter Goudsblom
en jongvrouwe Margaretha Maria Cock, [Alkmaar]: s.n., 1779
Vindplaats: TRE 056 B 23/2

Bijzonder is dat er nog een huwelijksband van dezelfde familie in onze collectie is aangetroffen. Helaas is over de herkomst niets bekend. Deze band met zilverbestempeling viert het 25-jarig huwelijksfeest in 1777 van de ouders van de bruidegom, Nicolaas Goudsbloem en Anna Stelt.

Voorplat
Ter zilveren bruilofte van den heer Nicolaas Goudsblom, en mejufvrouwe Anna Stelt, s.l.: s.n., 1777
Vindplaats: TRE 056 B 23/1

Dit exemplaar is voorzien van enkele mooie illustraties. Niet alleen de twee harten in vuur en vlam zijn aan elkaar gebonden, maar ook de handen eronder.

De huwelyksband bind hart en hand
kopergravure, gekleurd
door: C.F. Fritzsch
in: Ter zilveren bruilofte van den heer Nicolaas Goudsblom, en mejufvrouwe Anna Stelt,
s.l.: s.n., 1777
Vindplaats:  TRE 056 B 23/1

Sierpapieren brochure
Dit in 's-Hertogenbosch gedrukte trouwgedicht stamt uit 1756 en is voorzien van een sierpapieren kaft.

Kaft
Trouw-gedigt op de bruyloft van den wel edele heer heer Leonardus van Duren ... en juffrouw juff. Joanna Clara Hack, 's-Bosch: gedrukt by J. Scheffers, 1756
Vindplaats: KOD 1756 's Hert 2

Het betreft het tweede huwelijk van Leonardus van Duren (1724-1807/08) met Joanna Clara Hack (ca. 1724-1784) op 22 februari 1756.

 Titelpagina
Trouw-gedigt op de bruyloft van den wel edele heer heer Leonardus van Duren ... en juffrouw juff. Joanna Clara Hack, 's-Bosch: gedrukt by J. Scheffers, 1756
Vindplaats: KOD 1756 's Hert 2

De vier kinderen uit het eerste huwelijk van de bruidegom bieden dit werkje aan, eindigend met de volgende wens:

WY hoopen tot BesLUYt

Lang LeVen zonDer hInDer

Een Lust bY Uwe kInDer

En Haest een Jonge sprUYt.

Plano

Het volgende gedicht, gedrukt op één vel papier, is verschenen ter gelegenheid van het 50-jarig huwelijksfeest van Bosschenaar Jacob van Beusekom (1685-1777) en Maria Knoop (1681-1770) op 11 maart 1758. De schrijver en de drukker waren kinderen van dit echtpaar.

Is. v. Beusekom, Kinder pligt ter vyftig-jarige huwelyx feest, van myn seer waarde vader en moeder Jacob van Beusekom en Maria Knoop: gevierd den 11. van lente-maand, MDCCLVIII,
Te 's Bosch: gedrukt by Antoni van Beusekom, ..., 1758
Vindplaats: KOD 1758 's-Hert  4

Het gebruik van bruiloftsgedichten zet ook in de negentiende eeuw nog door. Wel zien we een grotere verscheidenheid in uiterlijk en inhoud. Na verloop van tijd wordt de verschijningsvorm door de komst van de kopieermachine minder fraai. Een foto van het bruidspaar wordt gangbaar. Ook huwelijkskranten komen op. Huwelijksgedichten, zoals hierboven, verdwijnen. Toegezongen wordt het bruidspaar echter nog steeds, al dan niet in de vorm van een parodie.

De mini-expositie 'Liefde is ... geluk' is t/m dinsdag 7 november te zien in de vitrine op niveau 0 van de Library.