Pentekening van Pieter Barbiers verworven

Onlangs heeft de Brabant-Collectie een gewassen pentekening aangekocht: een dorpsgezicht met het oude kerkje van Helvoirt. Dit is hetzelfde kerkje waar de vader van Vincent van Gogh later (tussen 1871-1875) heeft gepreekt. De maker van de tekening is Pieter Barbiers (IV) (1798-1848), een negentiende-eeuwse schilder uit de Noordelijke Nederlanden. In 1828 werd hij benoemd tot tekenleraar aan de Koninklijke School voor Beeldende Kunsten te ’s-Hertogenbosch. Vermoedelijk is deze tekening omstreeks 1835 vervaardigd.

Dorpsgezicht Helvoirt
Pieter Barbiers (IV), circa 1835
Gewassen pentekening, 22.7 x 17.9 cm

De tekening is afkomstig uit de privéverzameling van Frans van der Ven. Van 1960 tot 1975 was hij bibliothecaris van de Genootschapsbibliotheek, beheerder van het prentenkabinet en secretaris van de Historische Sectie van het Provinciaal Genootschap voor Kunsten en Wetenschappen. Een groot deel van zijn privéverzameling over regio Maasland bevindt zich momenteel in het Museum Jan Cunen en het Stadsarchief Oss.

Op weg naar Waterloo

Van groot belang voor onze regionale geschiedenis is onderstaande manuscriptkaart, die rechtstreeks voert naar het slagveld van Waterloo op 18 juni 1815. Onlangs heeft deze kaart een permanent onderkomen gekregen in de Brabant-Collectie. Al in juni 2015 publiceerde Joost Welten een artikel over deze onbekende manuscriptkaart, die via internetveiling werd aangeboden.

‘Sketch of the country between Roermonde and Schyndel' 
D. Paterson
manuscriptkaart

De kaart draagt als titel ‘Sketch of the country between Roermonde and Schyndel by D. Paterson’. De eigenlijke kaart (bestaande uit vier delen) heeft een afmeting van ca. 54 x 76 cm. Schetsmatig wordt het zuidoostelijke deel van provincie Noord-Brabant getoond. De steden en verdedigingswerken, maar ook de afstanden tussen de plaatsen, zijn niet correct weergegeven. Aan de hand van het handschrift en de watermerken in het papier kan de kaart gedateerd worden in de tweede helft van de achttiende eeuw of iets later. De kaart diende een militair doel en gaf de route aan die de troepen volgden op 28, 29 en 30 maart als opmaat voor de slag bij Waterloo op 18 juni 1815, waar Napoleon verslagen werd door een Engels-Nederlands en een Pruisisch leger.

Publicatie:

Joost Welten, 'Op weg naar Waterloo', in: In Brabant, jrg. 6 (2015) nr. 2, p. 44-51

Vooraankondiging expositie 'Papieren Juweeltjes'

Najaar 2017 organiseert het Noordbrabants Museum in samenwerking met de Brabant-Collectie de expositie 'Papieren Juweeltjes' ter gelegenheid van het 180-jarig bestaan van het Provinciaal Genootschap voor Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant. Beide organisaties zijn erfgenamen van het Genootschap. Hoogtepunten uit hun papieren verzamelingen zullen worden getoond in 's-Hertogenbosch.

'Ts Hertogenbosch'
uit: Giucciardini, Description de tous les Pays Bas, 1609
kopergravure, gekleurd

Geïnteresseerd in de geschiedenis van het Genootschap? Lees dan ons eerder gepubliceerde jubileumblog.

Terugblik boekpresentatie 'Drie Koningen Zingen: met liederenschat'

De boekpresentatie Drie Koningen Zingen: met liederenschat op woensdag 14 december jl. is een feestelijke en zeer goed bezochte happening geworden. Het publiek (ruim 110 personen) was gemêleerd. Zowel heemkundigen, cultuur- en traditieliefhebbers als gildeleden uit Noord-Brabant, Limburg en Vlaanderen waren aanwezig.

© Paul Slot

Corno Vromans, directeur Library & IT Services, beet de spits af. Hij vertelde over zijn eigen ervaringen met Driekoningen als kind in Goirle en zong met het publiek het bekende lied Driekoningen, Driekoningen, geef mij 'ne nieuwen hoed. Afhankelijk van waar men vandaan kwam, zong de een in de laatste regel toonbank en de ander rössel.

Corno Vromans
© Yvo Haex

Na het welkomstwoord reikte presentatrice Mireille Vaessen de kroon uit aan degene die de boon in de eierkoek had aangetroffen, te weten mevrouw Luijten uit Leende.

Mevr. Luijten en Mireille Vaessen
© Paul Slot

Tradities werden uitgewisseld en verhalen uit het publiek werden gedeeld. Het muzikale intermezzo werd verzorgd door Volkskunstgroep De Kegelaar uit Wilrijk (België). Bij aankomst van de gasten hadden zij al enkele Driekoningenliederen vertolkt. Nu zongen zij een drietal Brabantse liederen, waaronder Driekoningen uit Kempenland van Harrie Franken en het Goirlese lied De zòtte drie kôonenge. Iedereen werd uitgenodigd het refrein mee te zingen en de sfeer zat er goed in.

© Paul Slot

Marc Cels, voorzitter van ANV vzw, ging vervolgens in op de totstandkoming van het boek en bijbehorende DVD. Het eerste deel van deze uitgave geeft inzicht in de achtergronden en hedendaagse realiteit van de viering van Driekoningen en Verloren Maandag. In het tweede deel zijn 74 Driekoningenliederen en 12 Nieuwjaarsliedjes opgenomen met muziek en tekst.

Marc Cels
© Yvo Haex

Daarna was het moment suprême aangebroken: Tony Vaessen, voorzitter Werkgroep Volkscultuur ANV vzw en medeauteur van het boek, overhandigde het eerste exemplaar aan Marcelle Hendrickx, wethouder Cultuur en Integratie van Tilburg. In haar dankwoord refereerde de wethouder aan de levende traditie in Midden-Brabant en in het bijzonder in haar stad Tilburg. In haar werk tracht ze telkens verbindingen te maken tussen wat er was en wat er gaat komen én tradities te conserveren.

Tony Vaessen en Marcelle Hendrickx
© Will Dekoninck

Jos Swanenberg, bijzonder hoogleraar Diversiteit in Taal en Cultuur aan Tilburg University, sprak over de rijke en wijdverbreide Driekoningen traditie. Om deze in ere te houden is niet alleen het bewaren en borgen van de traditie van belang, maar ook besef en gevoel. Alleen als mensen de waarde hiervan begrijpen en de achterliggende verhalen kennen, kan deze levensvatbaar blijven. Levend houden begint dus met bewustzijn creëren. Driekoningen Zingen in Midden-Brabant staat inmiddels op de Nationale Inventaris van Immaterieel Erfgoed van Unesco. Ter afsluiting droeg Swanenberg een tekst voor van Cees Robben in het Tilburgs dialect.

Jos Swanenberg
© Yvo Haex

Actrice Mireille Vaessen vertolkte vervolgens op voortreffelijke wijze alle rollen van het toneelstuk Het eerste mirakel van het kindeken Jezus van Dario Fo.

Mireille Vaessen
© Will Dekoninck

Het Koninklijke Sint-Jorisgilde uit Rijkevorsel (België) voerde onder begeleiding van een accordeonist de gildedans De Zevenster uit. Deze zwaarddans wordt door dit gilde jaarlijks op hun traditionele teerfeest tijdens Verloren Maandag uitgevoerd.

Sint-Jorisgilde
© Paul Slot

Tot slot werden allen die aan het boek hadden meegewerkt, uitgenodigd op het podium te komen en sprak Tony Vaessen een woord van dank uit.

© Will Dekoninck

De enerverende middag werd afgesloten met een feestelijke borrel in het Grand Café van Tilburg University.

© Yvo Haex

Het boek, onder beeldredactie van conservator Emy Thorissen, bevat o.a. afbeeldingen uit de Brabant-Collectie, Collectie Theologie Universiteitsbibliotheek Tilburg, Bibliotheek Radboud Universiteit, Rijksmuseum Amsterdam, diverse Brabantse archiefinstellingen en privécollecties. 
De uitgave (kosten € 29,50) kunt u bestellen via Tony Vaessen:
antonius.vaessen@pandora.be

Tot en met 13 januari 2017 is in de universiteitsbibliotheek Tilburg de mini-expositie Drie Koningen te zien.

Veghel, een goet ende vet Dorp 600-1810

Onlangs verscheen een rijk geïllustreerd boek over de ontwikkeling van het landschap en de samenleving van Veghel vanaf de zesde eeuw tot aan het begin van de negentiende eeuw. Dertig jaar lang speurde de auteur Martien van Asseldonk in oude archieven en kaarten en vond een schat aan informatie welke hij analyseerde en reconstrueerde tot dit tweedelige boek. 
Deel 1 gaat over de ontwikkeling van het grondbezit en de nederzetting vanaf de tijd na de Romeinen tot 1810. Aan bod komen: de groei van het grondbezit, de wegen, waterlopen en de grenzen. Vanuit het heden wordt steeds verder terug gegaan in het verleden, tot de komst van de eerste immigranten. In deel 2 wordt verteld over de samenleving van weleer aan de hand van de geschiedenis van de gebouwen. De landbouw, het dorpsbestuur, het onderwijs, geloof en bijgeloof worden besproken. Aan het einde van het boek wordt de geschiedenis van Veghel nog eens samengevat.

Vindplaats: BRA Y ASSE 2016

Viering Shakespeare jaar in Brabant

In het Shakespeare jaar 2016, 400 jaar na het overlijden van William Shakespeare (1564-1616), is er niet alleen in zijn geboorteland Groot-Brittannië, maar ook wereldwijd, aandacht voor zijn oeuvre en invloed op velerlei gebied (denk aan toneel, theater, opera, taal, film, literatuur en beeldende kunst). Ook in Nederland zijn er talrijke activiteiten om zijn sterftejaar te herdenken. Vele daarvan zijn inmiddels afgerond. Shakespeare by Heart en de tentoonstelling ‘ShakespeareNL. Vier eeuwen Shakespeare in Nederland’ zijn de moeite waard om nog te gaan zien. Datzelfde geldt ook voor de productie die internationaal succes in Londen en New York verwierf: Kings of War van Ivo van Hove van Toneelgroep Amsterdam. De programmering van deze voorstelling bleek zeer actueel door de leiderschapswissel tussen Obama en Trump.

Titelpagina
Mr. William Shakespeares Comedies, Histories & Tragedies, 
London, 1623 (First Folio)
   gravure van William Shakespeare
door Martin Droeshout

In onze provincie staan eveneens een aantal interessante voorstellingen over William Shakespeare op de agenda:

• Hamlet door theatergroep ZEP op 14 december in de Nieuwe Vorst in Tilburg, op 19 december in Jan van Besouw in Goirle en op 22 december in Markant Uden. 
• De goede Richard III door Wart Kamps op 14 december in theater De Bussel in Oosterhout. 
• Shakespeare en de opera door Leo den Oudsten op 3 januari 2017 in het Parktheater in Eindhoven.
• Vaders & Zonen door Bram van der Vlugt e.a. op 8 februari 2017 in theater Speelhuis in Helmond.

Tijdschrift: Met gansen trou

Sinds 1951 verschijnt elke maand het tijdschrift Met gansen trou van Heemkundekring Onsenoort. De naam van dit periodiek is ontleend aan een tekst die voorkwam in het wapen van het huis Half-Wassenaar, de vroege Heren van Kasteel Onsenoort bij Nieuwkuijk. De heemkundekring heeft deze naam gekozen als symbool en als doelstelling. Men wilde door middel van het tijdschrift de drie dorpen dichter bij elkaar brengen. De kring werd in 1943 opgericht door vijf Nieuwkuijkse jeugdleiders in samenwerking met vijf cisterciënzers van Abdij Mariënkroon. Na twee jaar, bij het vertrek van vier van de vijf initiatiefnemers, hield de vereniging op te bestaan. Maar in 1947 werd de kring heropgericht door de paters dr. Pascalis Vermeer en Tarcisius van Schijndel. Zij werden voorzitter en secretaris en bleven dat tot aan hun dood in 1991 resp. 1992.

De abdij was en is het centrum van alle activiteiten en met name pater Tarcisius was jaren lang bijna volledig vrijgesteld voor het heemkundewerk. In 1951 werd onder redactie van beide paters het tijdschrift Met gansen trou in het leven geroepen; het tweede heemkringperiodiek van Brabant. Het heemgebied bestond toen uit drie kerkdorpen: Vlijmen, Haarsteeg en Nieuwkuijk, die vanaf 1935 een gemeente vormden. Abdij Mariënkroon vormde de thuisbasis van Heemkundekring Onsenoort. Tal van heemkundige aspecten van het dekenaat Heusden en Baardwijk werden in het tijdschrift beschreven. Tot 1975 was het uitgeven van dit tijdschrift, dat op de abdij werd gedrukt, vrijwel de enige activiteit van de kring. In hetzelfde jaar werden nieuwe statuten opgesteld en werd de vereniging een echte heemkundekring, die naast het uitgeven van het tijdschrift allerlei activiteiten organsieert zoals excursies, lezingen, tentoonstellingen en fietstochten. Dit leidde tot een veel grotere rol van de overige bestuursleden en vrijwilligers. Het heemgebied beslaat tegenwoordig de elf kernen van de nieuwe gemeente Heusden en twee voormalige gemeenten Engelen en Bokhoven (sinds 1971 behorend tot 's-Hertogenbosch).

Het huidige maandblad opent steeds met een archeologische vondst en eindigt met een foto van de maand, die meestal betrekking heeft op het jaarthema van Open Monumentendag. Tijdens de zomermaanden verschijnt een dubbel nummer, gewijd aan een specifiek onderwerp. Dit jaar vierde de kring haar 65-jarige jubileum, onder andere met het uitgeven van een DVD met alle jaargangen van Met gansen trou.

Vindplaats: T 07445