Ginnekense wonderdokter

Portret F.J.M. Colson, vóór 1900. Poststempel d.d. 20-09-00
Prentbriefkaart. Foto: A. van Erp, Ginneken. Brabant-Collectie. Tilburg University

In 1904 kocht de Hagenaar François Joseph Marie Colson (1878-1911) een stuk grond met een houten huisje in het Ulvenhoutse bos. Al snel begon hij zijn praktijk als kruiden- of wonderdokter van Ginneken. Per paardentram kwamen de mensen vanuit het hele land, maar ook uit België. Colson beweerde over bijzondere gaven te beschikken. Zo zou hij zonder mensen aan te raken door hun lichaam kunnen kijken en zou hij weten aan welke kwalen ze leden.

Ierseksche en Thoolsche Courant, 25 februari 1905
www.delpher.nl

Op 30 september 1904 is vanuit Ginneken deze prentbriefkaart verstuurd naar de familie Van Dam te Rotterdam. De plaatselijke fotograaf A. van Erp heeft de praktijk van de wonderdokter op de gevoelige plaat vastgelegd. Op de beeldzijde staat een mooie anekdote over het bezoek van Anna aan dokter Colson met baard en pij (staand rechts van het midden).

Groepsportret bij wonderdokter F.J.M. Colson (staand rechts van het midden)
voor het houten keetje in het Ulvenhoutse bos, 1904
Prentbriefkaart. Foto: A. van Erp, Ginneken. Brabant-Collectie. Tilburg University

De transcriptie van deze anekdote luidt als volgt:

Jans.
Ik bedank je wel voor je cadeau en vind het zeer mooi. Ook bedank ik Emma gelijk voor het geld dat ze mij gegeven heeft, haast was ik er aan vergeten. Nu heeft Filip gezegd, dat Sjaak van plan was zondag met Léon mee te komen. Dit willen wij graag vooruit weten. Anna is onderzocht, doch de Dr heeft niets gezegd. Hartelijke groeten aan Allen van ons Esther en Anna. Anna voelt zich zeer goed en haar longen hebben niet het minste geleden, door het wandelen. adieu Esther.
Zoo je Bernard Bouwman ziet bedankt hem dan voor zijn aanzichtkaarten. Als Sjaak mee komt laat hij dan zijn fiets mee brengen. De boer vraagt er alledag na misschien kan hij hem verkoopen. Het weer liet zich van morgen niet mooi aanzien. Het knap nu echter op. Misschien gaan we vanmiddag eens naar Breda. Nu dag tot Ziens Esther

De zaken gingen bijzonder goed. François Colson kon in 1905 een groot herenhuis aan de Ulvenhoutselaan nummer 7 huren. In zijn woonhuis ontving hij patiënten en bewonderaars, soms wel zeventig per dag. In het houten “Boschhuis” hield hij eveneens nog spreekuur. De kleine houten keet werd rond 1910 uitgebreid tot een groot zomerhuis. Het huis met verdieping en gaanderij werd door hemzelf “De Belvedère” oftewel uitkijktoren genoemd vanwege het mooie uitzicht over het bos. Helaas is het in 1913 afgebrand.

Ulvenhout. Ulvenhoutsch Bosch
Prentbriefkaart. Foto: A. van Erp, Ginneken; 63601. Brabant-Collectie. Tilburg University 

Ondanks zijn faam moest hij van de politie in maart 1906 stoppen met het "onbevoegd uitoefenen van de geneeskunst". Hij werd bestempeld als kwakzalver.

Dagblad van Noord-Brabant, 9 maart 1906
www.delpher.nl

Colson nam dr. Korteweg uit Breda als “assisterend geneesheer” in dienst en de praktijk werd alsnog voortgezet. De assistent, een oudere man, ontving de patiënten en noteerde hun klachten, waarna ze voorgeleid werden aan de ‘grote heler’ voor een consult. De mensen hoefden hun klachten niet meer op te sommen, want Colson wist al wat ze mankeerden. Hij trachtte met kruiden en hypnose de patiënten te genezen. Vooral goedgelovigen en vrouwen zochten de charismatische ‘dokter’ op, wellicht mede aangetrokken door zijn opmerkelijke levensstijl. Hij beschikte over een koets met span en een automobiel, waardoor hij ook huisbezoeken kon afleggen. In de Bredasche Courant van 7 juni 1907 wordt melding gemaakt van een auto-ongeluk, toen Colson en zijn assistent op weg waren naar Baarle-Nassau.

Bredasche Courant, 7 juni 1907
www.delpher.nl

Dagblad van Noord-Brabant, 25 juni 1907
www.delpher.nl

In de Bredasche Courant van 13 november 1909 staat een uitgebreid en kritisch stuk over de klandizie van de wonderdokter en zijn zogenaamde genezingen naar aanleiding van een artikel van G.W. Bruinsma in het Maandblad, uitgegeven door de Vereeniging tegen de kwakzalverij. Doordat François Colson zelf ernstig ziek werd, kwam er een einde aan zijn succes. Op 7 februari 1911 overleed de dan 32-jarige wonderdokter na een operatie in Den Haag. Grote belangstelling was er voor zijn begrafenis. Zijn bewonderaars plaatsten een gedenksteen (in de vorm van een obelisk) op zijn graf op het kerkhof van de Nederlands Hervormde Kerk in Ginneken.

Duivelskwartier: 1595: Heksen, heren en de dood in het vuur

Afgelopen oktober verscheen een meeslepend en toegankelijk boek over de grootschalige heksenjacht in de Peelregio. Het handelt over het jaar 1595, toen heksenvervolgingen daar veelvuldig voorkwamen. De vrouwen werden gezien als handlangers van de duivel en daarom terechtgesteld. In vier maanden tijd werden 23 vrouwen op de brandstapel geëxecuteerd en nog eens 2 vonden de dood in de cel. De vervolgingen begonnen in Cranendock en via Eindhoven, Leende, Heeze, Geldrop, Mierlo, Lierop en Mierlo-Hout eindigden ze 4 maanden later in Asten en Someren.

Het boek beschrijft op basis van archiefmateriaal uit die tijd wat de aanleiding was tot deze vervolgingen. Tevens wordt ingegaan op wat zich precies heeft afgespeeld in de dorpen en hoe het kwam dat vervolgingen zich als een lopend vuur verspreidden over de Peel. Er is oog voor de onderlinge achterdocht en het gruwelijke lot van gewone mensen. Het enige bewijs voor hekserij was een bekentenis en daarvoor werden de vrouwen gemarteld totdat ze toegaven. Waargebeurde verhalen over burenruzies, heksenfeesten, toverij en manipulaties van machthebbers worden uitgebreid beschreven.

Meer boeken over heksenvervolging kunt u vinden in de rubriek G.

Signatuur: BRA G2 OTTE 2015

Heel veel Maria's. Verhalen over de Mariaverering in Tilburg

Ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van de Tilburgse Mariakapel Onze Lieve Vrouw ter Nood aan de Kapelhof, verscheen in 2014 een boek over de geschiedenis van de Mariaverering in Tilburg. Niet alleen in mindere tijden, maar ook nu nog wordt Maria aanbeden. Dit boek gaat vooral over de hedendaagse Mariaverering in Tilburg. De vele Maria’s in de stad zijn te verklaren uit het feit dat Tilburg een zeer katholieke stad was. Maria speelt nog steeds een belangrijke rol in het volksgeloof. In het boek komen onder andere devotietegels en bedevaarten aan de orde, evenals de beeltenis van Maria in kerken, kloosters, kapellen en op begraafplaatsen. Paul Spapens is onder meer bekend om zijn werken over volksgeloof en het immaterieel erfgoed.

Meer boeken over volkgeloof vindt u in de rubriek BRA G. Boeken over Mariaverering staan in de rubriek BRA L.

Vindplaats: BRA L SPAP 2014