Huwelijksdicht in brokaatpapier

Omslag van brokaatpapier
Vindplaats: KOD 1767 's Hert 5

Onlangs verwierf de Brabant-Collectie een zeldzaam gelegenheidsdrukwerkje voorzien van een mooie omslag van brokaatpapier. De bakermat van dit type sierpapier ligt in Zuid-Duitsland. Het papier, in de achttiende eeuw gebruikt door boekbinders en boekdrukkers, wordt eerst met verschillende kleuren verf bestreken. In een koperplaat wordt de vaak gedetailleerde voorstelling, hier een aantal bloem- en bladmotieven, gegraveerd. Tevens worden partijen voorzien van stippelfond (kleine puntjes). De plaat wordt nat gemaakt en er worden dunne blaadjes messingfolie opgelegd. Vervolgens gaat de plaat met het gekleurde papier door een walspers. Zo ontstaat een voorstelling in goud op een gekleurde ondergrond. Meer over dit onderwerp leest u in Sierpapier & marmering : een terminologie voor het beschrijven van sierpapier en marmering als boekbandversiering, Den Haag/Brussel, 1994 van Elly Cockx-Indestege e.a. Vergelijkbaar sierpapier is te vinden in het Stadsarchief in Amsterdam en in de Universiteitsbibliotheek Nijmegen.

Deze fraaie omslag bevat twee huwelijksgedichten, één in het Nederlands en één in het Latijn.

Titelpagina in rood gedrukt
Vindplaats: KOD 1767 's Hert 5

Het eerste huwelijksgedicht van D.A. Jacobi is 10 pagina’s lang en de titel luidt Leliana, herderszang ter bruilofte van den weledelgeboren gestrengen heere, Mr. Johan Abraham van Thye Hannes, […] en de weledelgeboorne jonkvrouwe Anna Christina van Barnevelt; plechtig gevierd den xvi van zomermaand, MDCCLXVII (16 juni 1767). De titelpagina van dit gelegenheidsgedicht is gedrukt in rood.

Het tweede gedicht is van de hand van Wilhelmus Jacobus Allardt en begint met de regel Thalassius in auspicatissimis nuptiis. Sint Thalassius van Syrië was een vreedzame heremiet, die van God bijzondere gaven had gekregen met betrekking tot het geestelijk helen en samenbrengen van mensen.

Dit dunne bijzondere boekwerkje meet 25,7 x 21,5 cm (in-4). Het is waarschijnlijk gedrukt door de gebroeders Hendrik en Jacobus Palier te Den Bosch (toegeschreven op basis van het gebruikte lettertype). Totaal beslaat het drukwerkje twee katernen van vier bladen. De katernen zijn keurig met groen garen aan elkaar genaaid en voorzien van deze kleurige omslag. Het aantal genummerde pagina’s is [1]-12 en 1-4, in totaal 16 pagina’s. Op het eerste schutblad aan de versozijde staat bovenaan in bruine inkt: “voor den Heer Burgemeester van Asch van Wijck”. Waarschijnlijk was hij een van de gasten van het bruidspaar. De katernen zijn voorzien van goud op snede. Dit boekwerkje is in zeer kleine oplage gedrukt en dus alleen voor de zeer bemiddelde families weggelegd. 

U kunt het inzien in de Raadpleegruimte van de Brabant-Collectie: vindplaats KOD 1767 ’s Hert 5.

Terugblik op de Hoofdliedendag 2013

Afgelopen weekend heeft de Brabant-Collectie zich gepresenteerd op de museummarkt in de hal van het Provinciehuis in 's-Hertogenbosch. Met een fraai ingerichte kraam en een fotopresentatie op groot scherm van gildefoto’s uit eigen collectie gaf de Brabant-Collectie acte de présence.

De kraam met Paul Slot, fotograaf, en rechts de fotopresentatie van gildefoto's

Zaterdag 5 oktober stond in het teken van de jaarlijkse conferentie van de Brabantse gilden. Vanaf 11.00 uur tot aan de jaarrede, na de koffietafel en na afloop van het middagprogramma was er voor de gildebroeders- en zusters uitgebreid tijd om de stands te bekijken. Van deze gelegenheid werd gretig gebruik gemaakt getuige de foto’s hieronder.

Gildeleden bekijken het materiaal op de kraam van de Brabant-Collectie
 

Gildeleden op de museummarkt  

Voor het brede publiek was diezelfde markt op zondag 6 oktober te bezichtigen. Ruim 350 bezoekers kwamen een kijkje nemen bij onze kraam om meer te horen over de collectie, de website, het zoeken in de collectie of in te tekenen op boeken, die ter inzage waren. De slideshow met de gildefoto’s trok de belangstelling van het publiek. Folders, boekenleggers en ander promotiemateriaal vond gretig aftrek. Kortom een meer dan geslaagd weekeind.

Informatiespecialist Dorine van Elderen helpt bezoekers 

 Tony Vaessen, een van de organisatoren van de Hoofdliedendag en voorzitter SAT Commissie (Studie, Archief en Tentoonstelling) van de NBFS en tevens vrijwilliger bij de Brabant-Collectie

Binnenkort verschijnen er op Flickr meer foto's van de Hoofdliedendag.

Brabant-Collectie en Erfgoed Brabant ondertekenen samenwerkingsovereenkomst

Op 2 oktober jl. ondertekenden de directeuren van Library & IT Services (LIS) en Erfgoed Brabant een samenwerkingsovereenkomst met betrekking tot digitale ontsluiting van erfgoedcollecties. In de Griffiekamer van de Museumbrasserie van het Museumkwartier 's-Hertogenbosch werden de aanwezigen hartelijk welkom geheten door Annette Gaalman (Erfgoed Brabant).
Na een korte inleiding door ir. Marc van den Berg (directeur LIS) en drs. Patrick Timmermans (directeur Erfgoed Brabant) was het moment van de officiële ondertekening aangebroken.

Marc van den Berg (links) en Patrick Timmermans (rechts)
ondertekenen de samenwerkingsovereenkomst

En met een ferme handdruk wordt de
samenwerking bezegeld

Beide instellingen spelen al geruime tijd een belangrijke rol in het digitaal toegankelijk maken van erfgoedcollecties. De stap tot samenwerking die nu gemaakt is, maakt het mogelijk om gezamenlijk verder te werken aan een nieuw (open source) collectieregistratiesysteem dat in de Brabant Cloud is ontwikkeld. In dit systeem kunnen data van heemkundekringen en deelnemers van de Film- en Fotobank Noord-Brabant, maar ook van de Brabant-Collectie zelf, worden opgenomen, verrijkt en ontsloten.

De bijeenkomst werd bijgewoond door dr. Wies van Leeuwen (Beleidsmedewerker Cultuur en Monumentenzorg Provincie Noord-Brabant), Sjoerd Siebinga (Co-founder en directeur Delving BV) en leden van het projectteam van Erfgoed Brabant en de Brabant-Collectie.
Tot slot brachten de aanwezigen een toast uit op een voorspoedige samenwerking.

Brabant-Collectie op Hoofdliedendag

De Noordbrabantse Federatie van Schuttersgilden organiseert elk jaar in het Provinciehuis een Hoofdliedendag. De Hoofdliedendag met als thema 'De tradities koesteren' vindt plaats op zaterdag 5 oktober 2013 en is dan uitsluitend toegankelijk voor de gilden. Op deze dag komen zo’n 400 gildebroeders en -zusters van de 150 Brabantse gilden bij elkaar. Het Sint-Lambertusgilde Vessem zal deze dag opluisteren. 

Gildestoet, jaren 60 © Gaston Remery / Brabant-Collectie, Universiteit van Tilburg

Dit jaar zijn de kleinere musea en erfgoedinstellingen uit Noord-Brabant uitgenodigd om zich zowel op zaterdag 5 oktober als op zondag 6 oktober te presenteren in de hal van het Provinciehuis. Ook de Brabant-Collectie zal aanwezig zijn om zich aan u voor te stellen met een fraai aangeklede kraam. Er is voor elk wat wils. Liefhebbers van Brabantse kunst, cultuur, techniek en historie komen aan hun trekken. 

Het Provinciehuis, Brabantlaan 1 in 's-Hertogenbosch, is voor het brede publiek deze zondag geopend van 12.00 tot 17.00 uur. Toegang is gratis.

U bent van harte welkom om onze en andere stands en presentaties te komen bewonderen. 

Bijdrage aan tentoonstelling ‘300 jaar Abdij Uden’

Zaterdag 14 september 2013 opende Wim van de Donk, Commissaris van de Koning in Noord-Brabant, de expositie ‘300 jaar Abdij Uden’. De Brabant-Collectie heeft met zeven bruiklenen bijgedragen aan deze jubileumexpositie van de abdij ‘Maria Refugie’ in Uden. De bruiklenen betreffen enkele handschriften die aandacht schenken aan het scriptorium van ‘Mariënwater’, twee prenten van het voormalige gebouw en een andere met de uittocht van de geestelijkheid uit Den Bosch.

Detail met uittocht van de geestelijkheid uit Den Bosch.
 's Hertogenbosch. Claes Janss. Visscher. 1629
Vindplaats: H 55 / 1629 (31)

Een bruikleen betreft een van de kostbaarste handschriften van de Brabant-Collectie (KHS 26). Het beschrijft het leven en de mirakelen van Sint Brigitta van Zweden, Sint Catharina van Zweden en Elisabeth van Thüringen. Het manuscript uit het laatste kwart van de vijftiende eeuw was oorspronkelijk bezit van het birgitinessenklooster Mariënwater te Rosmalen. Later ging het mee naar ‘Maria Refugie’ te Uden.

Proloog van het handschrift KHS 26

Met de expositie wordt herdacht dat drie eeuwen geleden de zusters Birgittinessen gedwongen werden hun klooster in Koudewater bij Rosmalen te verlaten en gevlucht zijn naar Uden in het Land van Ravenstein. Op de tentoonstelling wordt aandacht besteed aan de bewogen geschiedenis van de Birgittinessen in Nederland. Kunstschatten die ooit aan het klooster toebehoorden en over Europa verspreid zijn geraakt, worden weer bijeengebracht. Met bruiklenen van musea uit Zweden, Duitsland, Oostenrijk en België wordt het leven van de stichteres, Birgitta van Zweden verbeeld.

De tentoonstelling ‘300 jaar abdij Uden’ Birgitta van Zweden en haar volgelingen in Nederland kunt u t/m 15 december 2013 zien in het Museum voor Religieuze Kunst in Uden.

Rozen met koninklijke allure

Een item met koninklijke allure uit de Brabant-Collectie is onderstaande prent.

Rozen. Evert Maaskamp. 
Vindplaats: P / O 35.22 j

Deze ingekleurde aquatint met rozen is verschenen ter gelegenheid van het huwelijk van Willem II, Koning der Nederlanden (1792-1849) en Anna Paulowna, Koningin der Nederlanden (1795-1865) op 21 februari 1816. 

Als u goed kijkt naar de detailafbeelding, zijn er 8 profielen te zien. Deze zijn van "H.H.K.K.M.M. de Koning en Koningin der Nederlanden, Z.K.H. de Prins van Oranje, H.K.H. Anna Paulowna Princes van Oranje, Z.K.H. Prins Frederik, H.K.H. Princes Marianne en H.H.K.K.H.H. Douarière van Oranje en Douarière van Brunswijk".

Detail. 
 Vindplaats: P / O 35.22 j

Onder de rozen is het volgende achtregelige vers van Marten Westerman (1775-1852) te lezen:

Verwelkt de Lenteroos wanneer de Orkanen loeijen,

En velt de Najaars Storm het Sieraad van de jeugd;

Hier blijft voor Neerlands volk een tros van rozen bloeijen,

Gekoesterd door den gloed der onmiskenbre deugd.

Ja zweeven voor ons oog, in de onverwelkbre bladren,

De beelden van een Stam, zoo hoog door ons geschat,

In 't tuiltje, dat de Liefde erkentlijk mogt vergadren,

Pronkt de ongeveinsde Zucht die 't hart des volks omvat.

De maker van deze prent is Evert Maaskamp (Vollenhove 1769-Amsterdam 1834). Deze boek- en prentuitgever en -kunstenaar mocht van Lodewijk Napoleon na 1808 het predikaat 'koninklijk' prenthandelaar voeren. Maaskamp gaf ook kinderboeken, almanakken en het modetijdschrift Elegantia uit. Hij is vooral bekend van de publicatie Afbeeldingen van kleeding, zeden en gewoonten in de Bataafse republiek waarmee hij bijdroeg aan het nationaliteitsbesef rond 1800. Naar ontwerp van Jacques Kuyper verzorgde Louis Portman daarbij de stippelgravures van in streekdracht geklede boeren, vissers en burgers uit alle hoeken van het land. Een van deze prenten getiteld Geluk Deerske! Gaade ook op den Bosch? van een boer en een boerin uit de omgeving van 's-Hertogenbosch heeft de Brabant-Collectie in haar bezit (vindplaats: ML / 231 (10)). 

Macht & Pracht / Vorst & Volk

Het thema Macht & Pracht van Open Monumentendag sluit naadloos aan bij dat van de Maand van de Geschiedenis, Vorst & Volk. Komend weekend, zaterdag 14 en zondag 15 september, zullen er tijdens Open Monumentendag in het hele land meer dan vierduizend bijzondere monumenten gratis toegankelijk zijn. Hier ziet u welke locaties u - bijvoorbeeld in Tilburg - kunt bekijken. De Maand van de Geschiedenis is de proloog voor de viering van het 200 jarig bestaan van het Nederlands Koninkrijk. Maar liefst 2 jaar lang organiseert en coördineert het Nationaal Comité tussen november 2013 en oktober 2015 deze viering.

        Bezoek van koningin Wilhelmina aan 's-Hertogenbosch met rijtoer over versierde Pensmarkt, 15 mei 1895. Vindplaats: H 55 / 1895 (2)

Vanwege deze feestelijkheden heeft de Brabant-Collectie een bescheiden tentoonstelling ingericht in de vitrine op niveau 0 van de Library. Verschillende gedenkboeken en -schriften van onze vorsten kunt u bewonderen, evenals foto's van koninklijke bezoeken aan onze provincie, aangevuld met boeken over het vorstenhuis. Tot en met zondag 3 november kunt u deze expositie bekijken.